ĐTC đề nghị thực hành Mùa Chay

Chay tịnh trong lời nói

Mùa Chay luôn là thời gian của hoán cải, của thanh luyện và của đổi mới. Trong Sứ điệp Mùa Chay năm nay, bên cạnh lời mời gọi quen thuộc là cầu nguyện, ăn chay và làm việc bác ái, Đức Thánh Cha Lêô XIV còn đề nghị một hình thức chay tịnh rất cụ thể nhưng thường bị chúng ta xem nhẹ: chay tịnh trong lời nói. Ngài kêu gọi các tín hữu biết kiềm chế những lời làm tổn thương, loại bỏ ngôn từ thù hận, để dành chỗ cho những lời hy vọng và hòa bình.

Ngài viết: “Chúng ta hãy bắt đầu bằng việc loại bỏ thù hận trong ngôn từ, tránh những lời lẽ nặng nề và phán xét vội vàng, kiềm chế việc vu khống và nói xấu những người không có mặt và không thể tự bảo vệ mình. Thay vào đó, chúng ta hãy cố gắng cân nhắc lời nói của mình và vun đắp lòng tốt và sự tôn trọng trong gia đình, giữa bạn bè, nơi làm việc, trên mạng xã hội, trong các cuộc tranh luận chính trị, trên các phương tiện truyền thông và trong cộng đồng Kitô giáo”. Theo ngài, khi chúng ta làm như vậy, những lời lẽ thù hận sẽ “nhường chỗ cho những lời lẽ hy vọng và hòa bình”.

Đây không chỉ là một lời khuyên đạo đức đơn thuần, nhưng là một cuộc hoán cải thực sự trong đời sống hằng ngày. Bởi vì lời nói không bao giờ vô hại hoặc vô ích. Lời nói có sức mạnh xây dựng hoặc phá hủy, nâng đỡ hoặc làm sụp đổ, chữa lành hoặc sát thương.

Không nói xấu người khác không chỉ là một hành vi luân lý, mà còn là một cử chỉ nhân bản 

Tư tưởng của Đức Thánh Cha Lêô nhắc chúng ta nhớ lại giáo huấn quen thuộc của Đức Thánh Cha Phanxicô về thói nói hành nói xấu, vu khống, xét đoán... Trong nhiều bài giảng và giáo lý, ngài không ngừng nhắc: “Đừng nói xấu người khác!”. Câu nói ấy đơn sơ nhưng mạnh mẽ đến mức ngài đã viết nó phía sau một bức ảnh Đức Mẹ Thinh Lặng. Đó không chỉ là một khẩu hiệu đạo đức, nhưng là một chương trình sống.

Trong lời tựa viết cho cuốn sách “Đừng nói xấu người khác!” của cha Emiliano Antenucci, Đức Thánh Cha Phanxicô khẳng định: “Không nói xấu người khác không chỉ là một hành vi luân lý, mà còn là một cử chỉ nhân bản, bởi vì khi chúng ta nói xấu người khác, chúng ta làm hoen ố hình ảnh Thiên Chúa nơi mỗi con người”. Do đó, “sử dụng lời nói cách đúng đắn là điều rất quan trọng, bởi vì vấn đề không chỉ là phép lịch sự xã hội, nhưng là sự tôn trọng mầu nhiệm của Thiên Chúa hiện diện nơi tha nhân”.

Lời nói có thể là nụ hôn nhưng cũng có thể là lưỡi gươm

Ngài còn nói: “Lời nói có thể là những nụ hôn, những cử chỉ dịu dàng, phương thuốc chữa lành; nhưng cũng có thể là dao, là gươm, là viên đạn. Với lời nói, ta có thể chúc lành hoặc nguyền rủa; có thể dựng nên một khung cửa mở ra, hoặc xây lên một bức tường khép kín”.

Những lời này cho thấy tính hai mặt của ngôn từ: hoặc trở thành khí cụ của tình yêu, hoặc thành vũ khí của bạo lực.

Những người nói hành nói xấu là “những kẻ khủng bố”

Đức Thánh Cha Phanxicô nhiều lần ví những người nói hành nói xấu như “những kẻ khủng bố”, bởi vì họ ném những “quả bom” là chuyện tầm phào, vu khống, đố kỵ, rồi bình thản bỏ đi, để lại phía sau một con người bị thương tổn. Hình ảnh ấy gây sốc, nhưng rất chính xác. Bao nhiêu cộng đoàn, bao nhiêu gia đình, bao nhiêu tập thể đã bị rạn nứt chỉ vì những lời thì thầm sau lưng?

“Khi bạn cảm thấy muốn nói xấu... hãy cắn lưỡi mình!"

Trong cuộc gặp gỡ với nhóm Đức Mẹ Thinh Lặng của cha Emiliano Antenucci, vào cuối buổi Tiếp kiến chung ngày 7/11/2018, Đức Thánh Cha Phanxicô nói: “Anh chị em có cầu nguyện với Đức Mẹ Thinh Lặng không? Anh chị em có biết rằng Đức Mẹ Thinh Lặng bảo vệ tất cả chúng ta… để chúng ta không trở thành những người nhiều chuyện không?”. Ngài đưa ra một lời khuyên hài hước nhưng lại sâu sắc: “Khi bạn cảm thấy muốn nói xấu, đưa chuyện, hãy cắn lưỡi mình và cầu xin Đức Mẹ Thinh Lặng”. Ngài dùng cách nói mạnh mẽ này để nhấn mạnh sự cần thiết của việc tự chế và kiểm soát lời nói. Ngài nói thêm: “Không được buôn chuyện: khi bạn nhiều chuyện thì Đức Mẹ rời đi. Hoặc là Đức Mẹ, hoặc là chuyện tầm phào, anh chị em phải chọn”. Ngài nói chúng ta phải chọn một trong hai, bởi vì nói xấu và cầu nguyện không thể cùng tồn tại trong một tâm hồn.

Ngồi lê đôi mách là công việc của ma quỷ

Ngài còn khẳng định: “Ngồi lê đôi mách là công việc của ma quỷ”, vì ma quỷ là kẻ chia rẽ. Bất cứ ai gieo rắc chia rẽ bằng lời nói đều cộng tác vào công việc ấy. Trong một bài giảng trong Thánh lễ tại nhà nguyện thánh Marta vài năm trước, ngài kể lại một giai thoại của thánh Philipphê Nêri. Có một bà chuyên nói xấu người khác. Bà đi xưng tội với thánh Philipphê và ngài yêu cầu bà làm việc đền tội là về nhà nhổ lông con vịt rồi rải chung quanh nhà mình, sau đó cố đi thu lại cho hết. “Nhưng mà không thể làm được”, bà này kêu lên. Và thánh nhân trả lời: “Lời đàm tiếu cũng thế…”. Nghĩa là những lời nói xấu người khác một khi đã được loan đi thì không thể thu hồi lại được hoàn toàn.

Thật vậy, bao nhiêu danh dự đã bị hủy hoại, bao nhiêu tương quan đã bị bẻ gãy chỉ vì một câu nói thiếu suy nghĩ? Chúng ta có thể xin lỗi, có thể hối hận, nhưng vết thương do lời nói gây ra đôi khi còn in sâu hơn cả vết thương thể lý.

Mỗi lời nói xấu là một hình thức chối bỏ trách nhiệm đối với người anh em

Trong cuốn sách “Đừng nói xấu người khác!” Cha Antenucci nhận định rằng khi chúng ta trở thành những “kẻ hay chỉ trích”, chúng ta làm bẩn thế giới và làm méo mó hình ảnh Thiên Chúa nơi con người. Khi phán xét người khác, chúng ta tước mất nơi họ gương mặt xinh đẹp của Thiên Chúa và chúng ta đặt lên họ chiếc mặt nạ của sự xấu xa của điều ác. Chính chúng ta cũng trở nên “xấu xí” khi soi mình trong gương, vấy bẩn bởi máu của người anh em mà chúng ta đã giết bằng lưỡi mình; và như đã hỏi Cain, Chúa sẽ hỏi chúng ta: “Em ngươi đâu?”, bởi vì mỗi lời nói xấu đều là một hình thức chối bỏ trách nhiệm đối với người anh em.

Ghen tị, kiêu ngạo và tự phụ âm thầm nuôi dưỡng thói quen nói xấu

Cha cũng lưu ý một điều: Cain đã giết Abel vì ghen tị, thứ tính xấu vốn là “chị em ruột” của cơn giận, sự phẫn nộ và tính kiêu ngạo: mẹ của mọi tật xấu. Theo cha, chúng ta phán xét nghiêm khắc người khác vì thiếu hiểu biết, vì không tôn trọng, vì cảm thấy mình cao trọng hơn họ. Do đó, ghen tị, kiêu ngạo và tự phụ âm thầm nuôi dưỡng thói quen nói xấu. Câu chuyện Cain và Abel không chỉ là một bản văn cổ xưa, nhưng là câu chuyện vẫn đang lặp lại mỗi ngày trong những lời đố kỵ và loại trừ. Biết bao ghen tị trong xã hội, trong môi trường làm việc và trường học, trong Giáo hội và giữa con người với nhau!

Những phương thuốc giải độc để chống lại việc nói xấu người khác

Cha Antenucci đã đề nghị những phương thuốc giải độc để chống lại việc nói xấu người khác. Đó chính là: cầu nguyện, tha thứ, không soi xét người khác nhưng nhìn vào chính mình. Thay vì soi xét người khác, chúng ta được mời gọi xét mình trước mặt Thiên Chúa. Hãy nhìn “cái xà trong mắt mình chứ đừng nhìn cái rác trong mắt người khác”, bởi nhiều khi, như tục ngữ nói, “con bò nói con lừa có sừng”, có lẽ vì nó không thấy sừng của mình (tức là những khuyết điểm của mình) và lại muốn tìm chúng nơi người khác.

Bên cạnh đó, lòng thương xót, đối thoại, tương quan chân thật và xác thực cũng là những phương thuốc chữa lành. Cha Antenucci nhấn mạnh rằng thế giới không được cứu bởi những diễn văn hùng hồn hay những hội nghị ồn ào, nhưng bởi những mối tương quan cụ thể của chúng ta với người khác – những mối tương quan phải sâu sắc, khôn ngoan, tốt đẹp và có khả năng giúp con người lớn lên về mặt nhân bản và thiêng liêng. Khi ta biết lắng nghe, biết tôn trọng, có ý thức công bằng trong các mối quan hệ (không thiên vị ai, vì sự ưu tiên duy nhất có thể là dành cho người bé nhỏ, người nghèo, người bệnh và những người bị bỏ lại phía sau), ta đang góp phần xây dựng hòa bình. Khi chúng ta không làm thám tử tư của bất cứ ai, nhưng biết lắng nghe và đón nhận cách kiên nhẫn và tha thứ, chiêm ngắm Đức Giêsu kiên nhẫn và đầy lòng thương xót trên thập giá, chúng ta đang làm cho thế giới nhân bản hơn.

Nói xấu người khác đem lại nỗi buồn trong tâm hồn và trên khuôn mặt chúng ta

Từ việc quan sát những con kiến, những con ong, những con bướm – những sinh vật nhỏ bé âm thầm xây dựng vẻ đẹp và trật tự cho thế giới, chúng ta nhận ra cũng có nhiều người sống âm thầm, âm thầm hy sinh và chỉ mình Thiên Chúa biết rõ trái tim họ. Chúng ta hay xét đoán theo dáng vẻ bề ngoài, mà bề ngoài nhiều khi lừa dối, đánh lừa, khiến chúng ta dáng nhãn lên một người dù chúng ta chưa hề thực sự biết họ. Sự buôn chuyện, lời xầm xì và việc nói xấu người khác đem lại nỗi buồn trong tâm hồn và trên khuôn mặt chúng ta. Một tục ngữ Do Thái nói: “Nỗi buồn đóng các cửa trời, lời cầu nguyện mở chúng ra, niềm vui phá tung chúng”. Khi chúng ta sống trong thói nói xấu, lòng chúng ta khép lại; khi chúng ta cầu nguyện và yêu thương, lòng chúng ta mở ra.

"Thinh lặng vì yêu thương; nói vì thương yêu": con đường để theo bước Chúa Kitô

Trong lời tựa cuốn sách “Đừng nói xấu!” Đức Thánh Cha Phanxicô đã viết rằng “Thinh lặng cũng là ngôn ngữ của Thiên Chúa và là ngôn ngữ của tình yêu, như thánh Augustinô đã viết: ‘Nếu con thinh lặng, hãy thinh lặng vì yêu thương; nếu con nói, hãy nói vì thương yêu’”. Đây không chỉ là một khẩu hiệu cho Mùa Chay, nhưng là một con đường nên thánh giữa đời thường – nơi mỗi lời nói của chúng ta có thể trở thành nhịp cầu dẫn đến hy vọng và hòa bình.

Thực hành Mùa Chay bằng việc “thinh lặng vì yêu thương và nói vì thương yêu” không có nghĩa là im lặng trước bất công. Trái lại, đó là học nói sự thật trong bác ái. Có những lúc phải lên tiếng để bảo vệ người yếu thế, để sửa lỗi, để làm sáng tỏ điều đúng. Nhưng mọi lời nói phải phát xuất từ tình yêu, chứ không từ giận dữ hay kiêu hãnh.

Im lặng vì yêu thương là khi ta kiềm chế cái tôi, không nói cho hả giận. Nói vì thương yêu là khi ta can đảm nói điều cần nói để xây dựng, dù điều ấy có thể làm ta thiệt thòi. Cả hai đều đòi hỏi nội tâm trưởng thành.

Mùa Chay này, nếu mỗi người biết “giải giới” trong lời nói, biết thay lời cay nghiệt bằng lời khích lệ, thay phán xét bằng cảm thông, thay đố kỵ bằng chúc lành, thì gia đình sẽ ấm áp hơn, cộng đoàn sẽ hiệp nhất hơn, xã hội sẽ bớt chia rẽ hơn.

Cuối cùng, bí quyết của việc thực hành này chính là ý thức rằng chúng ta được Thiên Chúa yêu thương. Người được yêu thì không cần hạ bệ người khác để khẳng định mình. Người biết mình được yêu sẽ dễ dàng chúc lành hơn là nguyền rủa.

Chính vì thế, thực hành Mùa Chay bằng việc “thinh lặng vì yêu thương, nói vì thương yêu” trở thành một con đường cụ thể để chúng ta bước theo Đức Kitô.

Vatican News