Vị thế đặc biệt của Đức Giáo Hoàng

Trong một cuộc phỏng vấn, ông Andreas Widmer, cựu thành viên Đội Cận vệ Thụy Sĩ từng phục vụ Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, cho biết vị thế của Đức Giáo Hoàng có nguồn gốc từ lịch sử các Lãnh địa Giáo hoàng. Sau khi nước Ý thống nhất và Giáo hội mất phần lớn lãnh thổ vào năm 1870, nhưng Tòa Thánh tiếp tục duy trì tư cách là một chủ thể độc lập trên trường quốc tế.

Hiệp ước Latêranô năm 1929 chính thức thành lập Quốc gia Thành Vatican, một lãnh thổ nhỏ nhưng đủ để bảo đảm Đức Giáo hoàng có thể thi hành sứ vụ hoàn vũ mà không chịu sự chi phối của bất kỳ quốc gia nào.

Ông Widmer giải thích: “Từ đó, Đức Giáo hoàng đảm nhận hai vai trò riêng biệt. Ngài là vị lãnh đạo tinh thần của Giáo hội Công giáo, đồng thời là nguyên thủ Quốc gia Thành Vatican, vị quân chủ tuyệt đối duy nhất tại châu Âu”.

Điểm quan trọng là Tòa Thánh và Quốc gia Thành Vatican không hoàn toàn đồng nhất. Về nguyên tắc, ngay cả khi không còn lãnh thổ Vatican, Tòa Thánh vẫn có thể duy trì tư cách pháp nhân quốc tế và các quan hệ ngoại giao.

Ông Widmer nói: “Giáo hội có thể từ bỏ Vatican mà vẫn có các đại sứ, bởi vì chủ thể đó là Tòa Thánh. Nơi nào Đức Giáo hoàng hiện diện, nơi đó có Tòa Thánh”. Theo ông, cơ cấu này nhằm bảo đảm “libertas Ecclesiae”, tức “sự tự do của Giáo hội”.

Vị thế nguyên thủ quốc gia cũng mang lại cho Đức Giáo hoàng những quyền miễn trừ theo luật quốc tế. Ngài có thể giữ quốc tịch quê hương, đồng thời tự động có quốc tịch Vatican sau khi được bầu làm Giáo hoàng.

Theo Andrea Gagliarducci, chuyên gia về Vatican, điều này cũng giải thích vì sao không thể đơn giản xem Đức Giáo hoàng như một giám đốc điều hành của một tổ chức trong các vụ kiện dân sự.

Tuy nhiên, trong thực tế hằng ngày, Đức Giáo hoàng trước hết tập trung vào sứ vụ mục vụ và luân lý. Khi lên tiếng về chiến tranh, hòa bình hay phẩm giá con người, ngài hành động trước hết với tư cách là Đại diện Chúa Kitô.

Như Đức Piô XI từng diễn tả, lãnh thổ Vatican chỉ cần “vừa đủ thân xác để giữ cho linh hồn được kết hợp”, nhằm bảo đảm cho người kế vị Thánh Phêrô sự tự do cần thiết để phục vụ Giáo hội hoàn vũ.