Giữ Lời Khấn hay giữ Mối Tình?

GIỮ LỜI KHẤN HAY GIỮ MỐI TÌNH?
Khám phá lại vẻ đẹp của đời khiết tịnh thánh hiến

“Ta trách ngươi điều này: ngươi đã để mất tình yêu thuở ban đầu.” (Kh 2,4)

Không ai bước vào đời tu chỉ vì muốn sống độc thân. Cũng chẳng ai từ bỏ một mái ấm, một người bạn đời và một gia đình riêng chỉ để đổi lấy một cuộc sống nhiều kỷ luật hơn. Nếu đời thánh hiến chỉ là những gì phải từ bỏ, thì quả thật đó là một cuộc đời quá nghèo.

Người tu sĩ dám từ bỏ một tình yêu không phải vì tình yêu ấy không đẹp, nhưng vì đã tin rằng mình được gọi vào một Tình Yêu lớn hơn. Vì thế, tận căn của lời khấn khiết tịnh không phải là một sự từ bỏ, nhưng là một sự lựa chọn: tôi đã chọn một Người.

Ngày tuyên khấn, điều ấy có lẽ rất rõ. Nhưng sau mười năm, hai mươi năm, bốn mươi năm thì sao?

Có một nguy cơ rất âm thầm trong đời thánh hiến: lời khấn vẫn còn mà mối tình đã nhạt.

Người tu sĩ vẫn đọc kinh, dự lễ, sống trong cộng đoàn và chu toàn sứ vụ. Không có biến cố nghiêm trọng nào xảy ra. Không có tai tiếng. Không ai có điều gì phải trách cứ. Nhưng ở một nơi rất sâu trong tâm hồn, một sự dịch chuyển đã âm thầm xảy ra: Đức Kitô không còn là người được yêu nhất.

Ta vẫn phục vụ Người, nhưng ít tìm Người. Vẫn nói về Người, nhưng ít nói với Người. Vẫn làm những công việc của Người, nhưng niềm vui và sự an ủi lại được tìm thấy ở nơi khác.

Đó mới có thể là khủng hoảng sâu xa nhất của đời khiết tịnh. Bởi một người có thể chưa bao giờ phản bội lời khấn bằng thân xác, nhưng trái tim đã âm thầm đi xa. Và trái tim thường không đi xa trong một ngày. Nó đi từng bước rất nhỏ, đến mức chính ta cũng không nhận ra mình đã đổi hướng từ bao giờ.

Vì thế, suy niệm về khiết tịnh không thể chỉ dừng lại ở câu hỏi:
“Tôi có vi phạm lời khấn không?”
Câu hỏi ấy cần thiết, nhưng chưa đủ.
Câu hỏi sâu hơn là:
“Trái tim tôi đang đi về đâu?”
Và sâu hơn nữa:
“Khi vui, khi buồn, khi cô đơn, khi bị tổn thương, người đầu tiên trái tim tôi muốn tìm đến là ai?”

Câu trả lời có thể cho ta biết về đời khiết tịnh của mình nhiều hơn là chỉ nhìn vào những gì ta đã giữ được bên ngoài.

Bởi khiết tịnh không chỉ là giữ thân xác cho Đức Kitô.

Khiết tịnh là giữ cho trái tim luôn biết mình thuộc về Người.

I. KHIẾT TỊNH LÀ THUỘC TRỌN VỀ ĐỨC KITÔ

“Đức Kitô đã yêu mến tôi và hiến mạng vì tôi.” (Gl 2,20)

1. Không chỉ từ bỏ, nhưng là chọn lựa

Người tu sĩ không chọn đời khiết tịnh vì không biết yêu, không cần yêu hay sợ tình yêu. Họ chọn đời khiết tịnh vì đã gặp được một Tình Yêu lớn đến mức muốn trao phó toàn bộ cuộc đời mình cho Tình Yêu ấy.

Nếu lời khấn chỉ được hiểu như từ bỏ hôn nhân, gia đình hay một tình yêu nhân loại, thì khiết tịnh sẽ để lại một khoảng trống. Mà khoảng trống thì sớm muộn cũng đòi được lấp đầy. Khi ấy, đời khiết tịnh dễ trở thành một sự thiếu thốn phải chịu đựng, một kỷ luật phải gìn giữ, hoặc một hy sinh cần được bù đắp bằng công việc, thành công, tiện nghi hay những tương quan khác.

Nhưng bản chất của lời khấn không phải là một khoảng trống.

Đó là một sự thuộc về.

Người tu sĩ không chỉ nói: “Con từ bỏ một người”, nhưng sâu xa hơn: “Con chọn Đức Kitô.”

Không phải: “Từ nay con không yêu ai”, nhưng: “Từ nay trái tim con thuộc về Chúa, để từ Chúa, con có thể yêu mọi người.”

2. Một trái tim không phân chia

Thánh Phaolô nói đến một đời sống quy hướng về Chúa với một tâm hồn không bị phân tán (x. 1Cr 7,35). Truyền thống đời thánh hiến diễn tả điều ấy bằng một hình ảnh rất đẹp: cor indivisum – một trái tim không phân chia.

“Không phân chia” không có nghĩa là trong trái tim chỉ được phép có Đức Kitô và không còn chỗ cho bất cứ ai. Nếu như thế, đời tu sẽ trở nên nghèo nàn và lạnh lẽo. Chính vì thuộc về Đức Kitô mà trái tim người tu sĩ phải ngày càng rộng ra: biết yêu chị em, anh em, người nghèo, người đau khổ, những người được trao phó cho mình và cả những người làm mình tổn thương.

Vấn đề không phải là tôi yêu bao nhiêu người, nhưng là mọi tình yêu trong tôi có còn quy hướng về một trung tâm là Đức Kitô hay không.

Người tu sĩ vẫn cần được yêu, được lắng nghe, được thấu hiểu và nâng đỡ. Lời khấn không xóa bỏ những nhu cầu tình cảm ấy. Ân sủng không tiêu diệt bản tính, nhưng thanh luyện và nâng nó lên.

Vì thế, có tình cảm không phải là phản bội khiết tịnh. Có một tình bạn sâu sắc cũng không nhất thiết đe dọa lời khấn. Điều cần phân định là: tương quan ấy đang làm cho trái tim tôi rộng hơn hay hẹp lại, tự do hơn hay lệ thuộc hơn, đưa tôi đến gần Đức Kitô hay âm thầm trở thành một trung tâm khác bên cạnh Người?

Một trái tim “không phân chia” không phải là trái tim chỉ có một tình yêu, nhưng là trái tim có một trung tâm cho mọi tình yêu.

Bởi vậy, câu hỏi không phải chỉ là: “Tôi có đang yêu ai quá nhiều không?” nhưng sâu hơn:

“Đức Kitô có còn là trung tâm quy tụ những khát vọng, niềm vui và bình an của đời tôi?”

3. Yêu mà không chiếm hữu

Một người có thể giữ đúng mọi giới hạn bên ngoài nhưng trong lòng vẫn đầy tính chiếm hữu. Ta có thể không vi phạm lời khấn mà vẫn muốn giữ người khác cho riêng mình, muốn mình phải là người quan trọng đối với họ.

Ngược lại, một người thực sự sống khiết tịnh sẽ tạo cho người khác cảm giác tự do. Họ yêu nhưng không trói buộc; gần gũi nhưng không xâm chiếm; nâng đỡ nhưng không làm người khác lệ thuộc; trao ban mà không đòi phải được đáp trả.

Như thế, một trong những thước đo đẹp nhất của đời khiết tịnh không chỉ là: “Tôi đã tránh được điều gì?”, nhưng còn là:
Những người tôi yêu có trở nên tự do hơn không?
Họ có đến gần Thiên Chúa hơn không?
Nếu có, khiết tịnh đang trở thành tình yêu.

II. KHI TRÁI TIM ÂM THẦM BỊ CHIA SẺ
“Kho tàng của anh ở đâu, thì lòng anh ở đó.” (Mt 6,21)

1. Khi những điều tốt đẹp chiếm chỗ của Chúa

Những thách đố đối với đời khiết tịnh hôm nay không chỉ đến từ những cám dỗ rõ ràng. Có những điều không hề mang dáng vẻ của một vi phạm, thậm chí rất tốt đẹp, nhưng vẫn có thể từ từ chiếm lấy trung tâm của trái tim.

Một trong những điều ấy là chính công việc của Chúa.

Người tu sĩ có thể phục vụ người nghèo, chăm sóc bệnh nhân, dạy học, làm mục vụ, điều hành cộng đoàn và thực hiện rất nhiều công việc tốt đẹp. Nhưng một nghịch lý vẫn có thể xảy ra: công việc của Chúa dần chiếm chỗ của chính Chúa.

Người ta tự an ủi: cả ngày tôi đã phục vụ Chúa rồi. Nhưng phục vụ Chúa không đồng nghĩa với ở lại trong Chúa.

Khi không còn kín múc giá trị của mình từ tình yêu Đức Kitô, trái tim sẽ tự tìm những nguồn khác: thành công, chức vụ, ảnh hưởng, lời khen, sự ngưỡng mộ hay cảm giác mình được cần đến.

Khi đó, công việc không còn hoàn toàn là hoa trái của tình yêu, nhưng âm thầm trở thành phương tiện chứng minh giá trị của bản thân.

Ta cần thành công để cảm thấy mình có giá trị. Cần được nhìn nhận để thấy mình quan trọng. Đau khổ không chỉ vì công việc thất bại, nhưng vì thất bại làm tổn thương hình ảnh mình đã xây dựng về chính mình. Đó cũng là một hình thức trái tim bị chia sẻ.

2. Khi trái tim tìm một nơi khác để nương tựa

Thời đại hôm nay còn làm cho một cơn khát rất cũ của con người trở nên mạnh hơn: cơn khát được nhìn thấy, được quan tâm và được yêu thương.

Những nhu cầu ấy tự nó không xấu. Nhưng có một ranh giới rất mỏng giữa việc đón nhận tình cảm của người khác và việc bắt đầu sống nhờ vào tình cảm ấy.

Điều đáng lo không phải là người khác nhìn thấy ta, nhưng là đến một lúc ánh mắt của người đời trở nên cần thiết hơn ánh mắt của Đức Kitô.

Và có lẽ một trong những vùng dễ tổn thương nhất của đời thánh hiến là sự cô đơn.

Có một sự cô đơn thuộc về chính lựa chọn khiết tịnh. Nhưng cũng có một sự cô đơn không cần thiết: sống trong cộng đoàn mà không được gặp gỡ; cùng đọc kinh nhưng không hiểu nhau; biết công việc của nhau nhưng không biết nỗi đau của nhau.

Trong khoảng trống ấy, một tương quan riêng rất dễ trở thành nơi trú ẩn. Không nhất thiết vì người tu sĩ muốn phản bội lời khấn, nhưng đơn giản vì họ cần một người hiểu mình.

Vì thế, gìn giữ đời khiết tịnh không chỉ là trách nhiệm cá nhân. Một cộng đoàn có tình huynh đệ chân thành, nơi người ta có thể nói thật, yếu đuối thật và được đón nhận thật, chính là một trong những môi trường bảo vệ đời khiết tịnh tốt nhất.

3. Từ hình ảnh bên ngoài đến sự thật bên trong

Nhiều khủng hoảng trở nên nghiêm trọng không hẳn vì cám dỗ quá mạnh, nhưng vì người trong cuộc không dám nói thật với ai. Sợ bị đánh giá, sợ mất uy tín, người ta giấu kín và chống chọi một mình.

Nhưng điều được giấu trong bóng tối thường lớn lên trong bóng tối.

Điều được đưa ra ánh sáng mới có thể được chữa lành.

Và đây là một sự thật cần nhìn nhận:
Khủng hoảng khiết tịnh thường không bắt đầu từ thân xác. Nó bắt đầu khi trái tim chuyển trung tâm.

Thân xác đôi khi chỉ là nơi biểu lộ cuối cùng của một hành trình đã diễn ra từ lâu trong nội tâm.

Vì thế, thay vì chỉ hỏi: “Tôi có nguy cơ phạm lời khấn không?”, đôi khi phải can đảm hỏi:
Điều gì đang dần trở nên không thể thiếu đối với tôi?

Nói cách khác: tôi đang cần điều gì, hay cần một người nào đó, đến mức nếu không có, tôi thấy mình bất an, trống vắng hoặc mất phương hướng? Chính nơi đó, ta có thể nhận ra là trái tim mình đang âm thầm bị chia sẻ.

III. KHIẾT TỊNH LÀ CUỘC HOÁN CẢI CỦA TÌNH YÊU

“Con có yêu mến Thầy không?” (Ga 21,15)

1. “Điều gì đã xảy ra giữa tôi và Đức Kitô?”

Sau khi Phêrô chối Thầy ba lần, Đức Giêsu phục sinh không hỏi ông: “Tại sao con yếu đuối như thế?” Người cũng không bắt đầu bằng câu hỏi: “Con sẽ làm gì để sửa chữa?”

Người chỉ hỏi:
“Con có yêu mến Thầy không?”

Bởi tận cùng của mọi sự trung tín vẫn là tình yêu.

Đời khiết tịnh không thể được gìn giữ lâu bền chỉ bằng ý chí. Ý chí cần thiết, kỷ luật cần thiết, những giới hạn khôn ngoan cũng cần thiết. Nhưng không một hàng rào nào có thể giữ được một trái tim đã muốn ra đi. Chỉ tình yêu mới làm cho trái tim muốn ở lại.

Vì thế, khi đời khiết tịnh trở nên nặng nề, câu hỏi đầu tiên có lẽ không phải là: “Tôi phải cố gắng hơn thế nào?”, nhưng là: “Điều gì đã xảy ra giữa tôi và Đức Kitô?”

Có thể ta vẫn cầu nguyện nhưng cầu nguyện chỉ còn là đọc cho đủ. Vẫn nói về Chúa rất nhiều nhưng lâu rồi không nói với Chúa về những điều thật nhất trong lòng mình.

Dần dần, Đức Kitô trở thành một chân lý để tin, một lý tưởng để phục vụ, một danh xưng để rao giảng – nhưng không còn là một Đấng đang sống và đang yêu tôi.
Đó là lúc cần trở về.

2. Từ tình yêu ban đầu đến tình yêu trưởng thành

Trở về không có nghĩa là cố tìm lại những cảm xúc sốt sắng của ngày mới vào dòng. Sau nhiều năm, tình yêu không thể giống như thuở ban đầu. Những rung động có thể lắng xuống, những lý tưởng có thể đi qua thử thách, những ảo tưởng về bản thân, về cộng đoàn và cả về đời tu có thể lần lượt vỡ ra.

Điều ấy không nhất thiết có nghĩa là tình yêu đã chết.

Có khi đó chính là lúc tình yêu bắt đầu trưởng thành.

Thuở ban đầu, ta có thể yêu Chúa vì cảm thấy được Người an ủi. Sau nhiều năm, ta học yêu Người cả khi không cảm thấy gì. Thuở ban đầu, ta theo Chúa vì say mê một lý tưởng. Sau nhiều năm, ta chọn lại Người giữa những giới hạn của bản thân, những bất toàn của cộng đoàn, những thất vọng trong sứ vụ và cả những điều trong đời mình không bao giờ diễn ra như đã mơ ước.

Có những khủng hoảng không phải là dấu hiệu ơn gọi đang chết. Đôi khi, đó là lúc Thiên Chúa đưa lời khấn từ lý tưởng của tuổi trẻ trở thành lựa chọn tự do của một con người trưởng thành.

Bởi thế:
Lời khấn được tuyên đọc một lần, nhưng mối tình phải được chọn lại mỗi ngày.
Và có lẽ trung thành không có nghĩa là chưa bao giờ muốn đi.
Trung thành không phải là trái tim chưa bao giờ muốn đi; trung thành là mỗi khi trái tim muốn đi, tôi lại chọn trở về với Người.

3. Một trái tim được thanh luyện để sinh hoa trái

Khiết tịnh không trưởng thành bằng cách dập tắt mọi khát vọng, nhưng bằng cách đem những khát vọng ấy đến với Đức Kitô.

Người tu sĩ có thể thưa rất thật:
“Lạy Chúa, con đang cô đơn.”
“Con đang rất cần một người hiểu con.”
“Con đang muốn được yêu, được quan tâm, được nhìn nhận.”
“Con sợ tuổi già, bệnh tật và một ngày không còn hữu ích.”
“Con đã phục vụ Chúa nhiều năm, nhưng giờ đây con không còn cảm thấy Chúa gần con.”

Thiên Chúa không sợ sự thật của chúng ta. Hoán cải – metanoia – bắt đầu không phải khi ta trở nên hoàn hảo, nhưng khi ta thôi chạy trốn sự thật và để Thiên Chúa gặp mình ngay trong đó.

Trên thập giá, Đức Kitô không giữ lại điều gì cho mình. Người yêu mà không chiếm hữu, trao ban mà không đòi được đáp trả, trung tín ngay cả khi bị bỏ rơi.

Nhìn lên Người, ta nhận ra rằng khiết tịnh không phải là làm cho trái tim trở nên vô cảm, nhưng là thanh luyện cách ta yêu.

Đức Kitô không làm trái tim ta chai đá. Người làm nó mềm hơn, rộng hơn, biết đau với nỗi đau của người khác hơn. Đó không còn là trái tim chỉ đi tìm người làm cho mình hạnh phúc, nhưng là một trái tim có khả năng làm cho người khác được sống.

Và ở đây xuất hiện vẻ đẹp lớn nhất của đời khiết tịnh: sự phong nhiêu.

Nếu sau nhiều năm giữ lời khấn, ta ngày càng khép kín, lạnh lùng, khó gần và thiếu lòng trắc ẩn, thì có điều gì đó cần được xét lại. Khiết tịnh đích thực phải làm ta trở nên người cha hơn, người mẹ hơn, người anh, người chị hơn đối với những người Thiên Chúa trao đến.

Người tu sĩ không sinh con theo huyết thống, nhưng có thể sinh rất nhiều người cho sự sống bằng lời cầu nguyện, lòng bao dung, sự hy sinh, khả năng lắng nghe và sự hiện diện.

Người sống khiết tịnh không cần sở hữu ai, nhưng có thể trở thành mái nhà cho rất nhiều người.

IV. GIỮ MỐI TÌNH TRONG ĐỜI THƯỜNG

“Hãy ở lại trong tình thương của Thầy.” (Ga 15,9)

1. Ở lại trong tình thương của Thầy

Một mối tình hiếm khi mất đi trong một ngày. Nó thường nguội lạnh qua những lơ là rất nhỏ. Và cũng như thế, mối tình ấy được phục hồi bằng sự trung thành trong những điều bình thường.

Đức Giêsu không nói trước hết: “Hãy làm thật nhiều cho Thầy”, nhưng: “Hãy ở lại trong tình thương của Thầy.”

Giữ mối tình với Đức Kitô là giữ một khoảng không gian trong ngày để hiện diện với Người. Có những ngày chẳng biết nói gì với Chúa. Có lẽ chỉ cần ngồi đó và để Người nhìn mình.

Chúng ta thường nghĩ cầu nguyện là nhìn lên Chúa. Nhưng đôi khi, cầu nguyện sâu nhất lại là để Chúa nhìn mình.

Dưới ánh mắt ấy, ta không cần chứng minh mình đạo đức, mạnh mẽ hay trung thành. Ta có thể là chính mình.
Và khi đã sống đủ lâu dưới ánh mắt của Đức Kitô, ta sẽ bớt lệ thuộc vào ánh mắt của người đời.

2. Sống trong ánh sáng và sự thật

Không phải tình cảm nào cũng phải dập tắt, nhưng mọi tình cảm đều cần được soi sáng.

Một tương quan lành mạnh không sợ ánh sáng. Khi bắt đầu phải che giấu, phải biện minh liên tục, phải tạo một vùng riêng không muốn ai chạm tới, đó là lúc cần dừng lại và phân định.

Trưởng thành trong khiết tịnh không phải là không còn biết rung động.

Trưởng thành là biết mình đang rung động vì điều gì và biết đưa sự rung động ấy đi về đâu.

Có những giới hạn phải được đặt ra, không phải vì sợ tình yêu, nhưng để tình yêu được tự do.

Một trái tim trưởng thành không chỉ biết yêu, mà còn biết bảo vệ cách mình yêu.

3. Luôn có thể bắt đầu lại

Có thể trên hành trình đời tu, một người đã từng để trái tim mình đi quá xa. Có thể đã có những gắn bó không khôn ngoan, những lựa chọn sai lầm, những vùng tối khiến lương tâm nặng nề.

Nhưng không một lỗi lầm nào lớn hơn lòng thương xót của Đức Kitô.
Điều nguy hiểm nhất không phải là đã từng yếu đuối.
Điều nguy hiểm là không còn tin mình có thể trở về.

Phêrô đã chối Thầy nhưng vẫn trở thành người chăn dắt đoàn chiên. Thiên Chúa không chỉ viết lịch sử cứu độ bằng những con người chưa từng ngã xuống. Người còn viết bằng những con người đã để lòng thương xót nâng mình đứng dậy.

Đôi khi, sau một khủng hoảng, lời khấn còn có thể được sống sâu hơn trước. Bởi từ đó, người tu sĩ không còn tự hào về sức mạnh của mình, nhưng biết nương tựa vào ân sủng; không còn dễ dàng xét đoán người yếu đuối, nhưng trở nên khiêm tốn và cảm thông hơn.

Vết thương được chữa lành có thể trở thành cánh cửa của lòng thương xót.

KẾT LUẬN

Có lẽ vào cuối đời, Đức Kitô sẽ không hỏi chúng ta trước hết: “Con đã sống trong Hội Dòng bao nhiêu năm? Con đã đảm nhận những chức vụ nào? Con đã hoàn thành bao nhiêu công trình?”

Có thể Người chỉ hỏi câu đã từng hỏi Phêrô bên bờ hồ Tibêria:
“Con có yêu Thầy không?”

Sau cùng, tất cả lại trở về với tình yêu.
Lời khấn là lời ta đã nói với Đức Kitô một ngày; đời khiết tịnh là sống lời ấy với Người suốt một đời.
Vì thế, giữ lời khấn và giữ mối tình không phải là hai con đường. Mối tình chính là linh hồn làm cho lời khấn còn sống.

Không có tình yêu, lời khấn chỉ còn là một bộ khung. Có tình yêu, từng hy sinh nhỏ bé đều trở thành một lời đáp trả.
Và có lẽ sau nhiều năm đời tu, câu hỏi quan trọng nhất không còn là: “Tôi đã từ bỏ được bao nhiêu?”, nhưng là:
“Sau tất cả những gì tôi đã từ bỏ, trái tim tôi đã thuộc về Đức Kitô nhiều hơn chưa?”
Đó mới là vẻ đẹp cuối cùng của khiết tịnh.

Không phải một cuộc đời có thể tự hào: “Tôi đã không thuộc về ai”, nhưng là một cuộc đời có thể bình an thưa:
“Con đã thuộc về Chúa; và vì thuộc về Chúa, con đã có thể thuộc về mọi người mà không cần sở hữu một ai.”

Nếu hôm nay nhận ra trái tim mình đã nguội lạnh, đã chia sẻ, đã đi xa, thì đó chưa phải là dấu chấm hết. Chính việc nhận ra ấy đã là một ân sủng.

Và chỉ cần ta còn có thể thưa như Phêrô:
“Thưa Thầy, Thầy biết mọi sự; Thầy biết con yêu mến Thầy.” (Ga 21,17) thì một hành trình mới lại có thể bắt đầu.

Bởi lời khấn đã được tuyên đọc một lần, nhưng tình yêu vẫn có thể được tuyên khấn lại mỗi sáng.

Và khi đó, đời khiết tịnh không còn được cảm nhận như một đời chỉ biết từ bỏ, nhưng trở thành một tiếng “xin vâng” được lặp lại mỗi ngày với Đấng đã yêu ta trước.

Để rồi cuối cùng, điều còn lại không phải là ta đã giữ lời khấn được bao nhiêu năm, mà là:
sau từng ấy năm, Đức Kitô vẫn là Người tôi yêu nhất, là Đấng tôi đã trao cả cuộc đời và mong ước thuộc trọn về Người cho đến muôn đời.

Lm. Thái Nguyên