Luật chỉ thực sự hoàn thành ý nghĩa khi phục vụ sự sống, bảo vệ phẩm giá và mở đường cho tình yêu.
Trong Tin Mừng Luca (Lc 13,10-17), Chúa Giêsu chữa lành một người phụ nữ bị còng lưng suốt mười tám năm. Thế nhưng, thay vì vui mừng trước một con người được giải thoát, viên trưởng hội đường lại tức giận vì Người chữa bệnh trong ngày Sabát. Một bên là con người đã chịu đau khổ quá lâu, một bên là sự cứng nhắc của những người tưởng mình đang bảo vệ lề luật. Nghịch lý nằm ở chỗ: ngày Sabát vốn được dành riêng cho Thiên Chúa và sự sống, lại trở thành lý do để ngăn cản một con người được giải thoát.
Lề luật để làm gì khi con người vẫn bị trói buộc?
Lề luật vốn được ban để hướng dẫn con người sống trong tương quan đúng đắn với Thiên Chúa và tha nhân. Nhưng khi người ta tuyệt đối hóa luật lệ mà quên mất con người, phương tiện có thể trở thành mục đích, còn điều đáng lẽ phải bảo vệ sự sống lại trở thành gánh nặng đè lên những người yếu thế. Người ta có thể giữ đúng từng điều khoản mà vẫn đi ngược lại tinh thần của điều luật; có thể nhân danh sự thánh thiện mà thiếu lòng thương xót; có thể bảo vệ trật tự bên ngoài nhưng để mặc những bất công bên trong.
Chúa Giêsu không xem nhẹ lề luật. Người đưa lề luật trở về với ý nghĩa sâu xa nhất của nó: tình yêu Thiên Chúa dành cho con người. Khi gọi người phụ nữ là “con cháu Abraham”, Người không chỉ chữa lành thân xác chị, mà còn khôi phục phẩm giá của một người đã phải sống trong đau đớn suốt mười tám năm. Điều mà viên trưởng hội đường chỉ nhìn thấy như một sự vi phạm, Chúa Giêsu nhìn thấy như một cơ hội để giải thoát con người khỏi xiềng xích.
Đó cũng là lời cảnh tỉnh dành cho chúng ta hôm nay. Trong gia đình, cộng đoàn và Giáo Hội, chúng ta có thể nhân danh nguyên tắc để áp đặt, nhân danh luật để loại trừ, nhân danh chân lý để làm tổn thương người khác. Chúng ta có thể rất đúng về lý lẽ nhưng lại thiếu sự cảm thông; rất nghiêm khắc với lỗi lầm của tha nhân nhưng dễ dàng bỏ qua những giới hạn của chính mình.
Không phải mọi sự cứng rắn đều là công bằng, cũng không phải mọi sự tuân thủ đều biểu lộ lòng trung thành. Một quy định có thể cần thiết, nhưng cách áp dụng quy định ấy phải tôn trọng phẩm giá con người. Lòng thương xót không xóa bỏ chân lý hay làm cho công lý trở nên tùy tiện; trái lại, lòng thương xót giúp chúng ta thực thi chân lý và công lý theo cách không chà đạp con người.
Giữ luật mà đánh mất tình thương thì còn giữ được điều gì thuộc về Thiên Chúa?
Đức tin không chỉ được đo bằng những gì chúng ta tuân giữ, nhưng còn bằng cách chúng ta đối xử với những người đang đau khổ. Một cộng đoàn đạo đức không phải là nơi mọi người chỉ biết tuân thủ những quy định, mà là nơi những người yếu đuối tìm được sự nâng đỡ, những người tội lỗi có cơ hội hoán cải và những người bị tổn thương được đón nhận bằng lòng thương xót.
Bởi vì, cuối cùng, Thiên Chúa không muốn con người bị đè bẹp dưới sức nặng của những điều luật, nhưng được dẫn đến sự sống nhờ tình yêu. Lề luật phải phục vụ con người; và con người phải được dẫn về với Thiên Chúa bằng tình yêu, chứ không phải bằng những xiềng xích do chính chúng ta dựng nên.
L.m Giuse Hoàng Kim Toan