Giáo Phận Ban Mê Thuột
Giáo Phận Ban Mê Thuột Tòa giám mục 104 Phan Chu Trinh Thành phố Ban Mê Thuột, Tỉnh Đắk Lắk
Giáo Phận Ban Mê Thuột
Giáo Phận Ban Mê Thuột Tòa giám mục 104 Phan Chu Trinh Thành phố Ban Mê Thuột, Tỉnh Đắk Lắk
Dẫn nhập
Mỗi 5 năm, theo giáo luật, các giám mục giáo phận quy tụ về Rôma như những người con trở về nhà Cha, như những mục tử trở về với “đá tảng” mà trên đó Giáo hội được xây dựng. Cuộc viếng thăm Ad Limina Apostolorum của Hội đồng Giám mục Việt Nam năm nay được đặt trong ý nghĩa ấy.
Từ ngày 20 đến ngày 24 tháng 4 năm 2026, đoàn Giám mục Việt Nam, gồm 32 vị đại diện cho 27 giáo phận (trong đó có 1 giáo phận hiện đang trống tòa), đã thực hiện cuộc hành trình này. Đây không đơn thuần là một chuyến đi theo quy định của Giáo luật, mà là một hành trình thiêng liêng: từ quê hương Việt Nam, qua ngưỡng cửa mộ hai Thánh Tông đồ Phêrô và Phaolô, đến với Đấng kế vị Thánh Phêrô là Đức giáo hoàng Lêô XIV, rồi trở về, mang theo những hoa trái thiêng liêng cho Giáo hội tại Việt Nam.
Bài viết này trước hết xin được đọc lại nền tảng thần học của Ad Limina Apostolorum trong khung cảnh Giáo hội học hiệp thông của Công đồng Vatican II. Tiếp đó là phần ghi lại diễn tiến của cuộc hành trình, từng ngày một, như nhật ký mà đoàn Giám mục Việt Nam đã sống trong những ngày viếng thăm Tòa thánh. Và cuối cùng, xin được dừng lại để suy tư về những hoa trái mục vụ mà cuộc hành trình ấy đã, đang, và sẽ còn tiếp tục trổ sinh trong đời sống Giáo hội tại Việt Nam.
Nội Dung
1. Nền tảng của Ad Limina Apostolorum trong khung cảnh Giáo hội học hiệp thông
Giáo luật Điều 399 và 400 quy định nghĩa vụ “Ad Limina” của các giám mục giáo phận.[1] Về mặt pháp lý, Ad Limina Apostolorum bao gồm 3 yếu tố không thể tách rời: viếng mộ hai Thánh Tông đồ Phêrô và Phaolô; yết kiến Đức giáo hoàng, Đấng kế vị Thánh Phêrô; và làm việc với các Bộ của Giáo triều, những cơ quan trợ giúp Đức giáo hoàng trong việc phục vụ các Giáo hội địa phương trên toàn thế giới.
Tân ước và nền Giáo hội học hiệp thông
Muốn hiểu đúng ý nghĩa thần học của Ad Limina, có lẽ trước hết cần trở về với cội rễ Tân ước. Các Tin mừng đều ghi lại việc Chúa Giêsu tuyển chọn Nhóm Mười Hai (x. Mc 3,13-19; Mt 10,1-4; Lc 6,12-16), một nhóm được Ngài gọi đích danh, huấn luyện, và sai đi để tiếp nối sứ vụ của Người. Nhóm Mười Hai được quy tụ thành một cộng đoàn hiệp nhất, trong đó Thánh Phêrô luôn giữ vai trò đặc biệt: “Con là Phêrô, nghĩa là Đá, trên tảng đá này, Thầy sẽ xây Giáo hội của Thầy” (Mt 16,18).
Hiến chế Tín lý Lumen Gentium số 22 khẳng định: “Giám mục Rôma là người kế vị Thánh Phêrô, cùng với các Giám mục là những người kế vị các Tông đồ luôn liên kết với nhau… các Giám mục trên khắp hoàn cầu thông hiệp với nhau và với Giám mục Rôma bằng mối dây hiệp nhất, bác ái và bình an.” Như thế, mỗi giám mục giáo phận không chỉ là người đứng đầu chăm lo mục vụ cho một cộng đoàn Giáo hội địa phương; ngài còn là thành viên của Giám mục đoàn, trong đó Đấng kế vị Thánh Phêrô giữ vai trò là đầu, nguyên lý và nền tảng hữu hình của sự hiệp nhất (x. LG 23).
Giáo hội địa phương và Giáo hội phổ quát
Một trong những đóng góp quan trọng của Công đồng Vatican II cho Giáo hội học là việc tái khám phá khái niệm “Giáo hội địa phương”. Trong Tân ước, từ ekklesia được dùng cả ở số ít[2] và số nhiều.[3] Lumen Gentium số 23 dạy rằng các Giáo hội địa phương được hình thành “theo hình ảnh của Giáo hội phổ quát”.Chính trong và từ các Giáo hội địa phương ấy mà Giáo hội Công giáo duy nhất hiện hữu.
Bức thư của Bộ Giáo lý Đức tin Communionis Notio (1992) làm sáng tỏ thêm nguyên tắc này: Giáo hội phổ quát không phải là một tổng số các Giáo hội địa phương, cũng không phải một thực thể tách biệt và ở trên các Giáo hội địa phương; trái lại, Giáo hội phổ quát hiện diện và hành động trong và qua các Giáo hội địa phương (in quibus et ex quibus, LG 23). Đồng thời, mỗi Giáo hội địa phương chỉ là Giáo hội đích thực của Đức Kitô trong mức độ nó hiệp thông với các Giáo hội địa phương khác và với Giáo hội hoàn vũ.
Đặt trong khung Giáo hội học này, Ad Limina Apostolorum của Hội đồng Giám mục Việt Nam mang một ý nghĩa kép: là dịp để toàn thể Giáo hội tại Việt Nam, qua Hội đồng Giám mục, “trình diện” với Tòa thánh Rôma, không phải để “xin phép” như một thuộc cấp đối với cấp trên hành chính, nhưng để canh tân và làm vững mạnh mối dây hiệp thông vốn làm nên chính bản chất của mình như một Giáo hội Công giáo, một Giáo hội hiệp thông với toàn thể.
“Cum Petro et sub Petro”: tính tông đồ đoàn trong sự hiệp nhất với Đấng kế vị Thánh Phêrô
Công thức thần học cổ điển “cum Petro et sub Petro” (cùng với Phêrô và dưới quyền Phêrô) diễn tả khá súc tích bản chất của Giám mục đoàn: các giám mục thi hành quyền bính không đơn độc, cũng không đối lập với Đức giáo hoàng, nhưng luôn trong sự hiệp thông với ngài và dưới sự lãnh đạo của ngài. Chính trong tinh thần này, cuộc viếng thăm Ad Limina Apostolorum trở thành một hành vi hiệp thông, không chỉ giữa các giám mục của một Hội đồng Giám mục với Đức giáo hoàng, mà qua ngài, còn là hiệp thông với toàn thể Giám mục đoàn trên khắp thế giới và với Giáo hội hoàn vũ.
Khi đoàn Giám mục Việt Nam quỳ gối trước mộ Thánh Phêrô, các ngài không chỉ đại diện cho 27 giáo phận của mình, mà còn đại diện cho toàn thể Dân Chúa tại Việt Nam, đang hiệp thông với Giáo hội hoàn vũ qua trung gian của Đấng kế vị Thánh Phêrô.
Ý nghĩa của việc tôn kính mộ hai Thánh Tông đồ
Ad Limina gắn liền với việc viếng mộ hai Thánh Tông đồ Phêrô và Phaolô, và điều này mang một ý nghĩa sâu xa nếu ta đọc lại khái niệm “tử đạo”. Cả Thánh Phêrô và Thánh Phaolô đều đã đổ máu mình tại Rôma để làm chứng cho Đức Kitô phục sinh. Một vị là “đá tảng” được trao quyền chăn dắt đoàn chiên (Ga 21,15-17) và trao chìa khóa Nước Trời (Mt 16,19); vị khác là “Tông đồ dân ngoại” (Rm 11,13), người mở ra chiều kích hoàn vũ của Tin mừng. Hai vị làm nên hai cột trụ của Giáo hội Rôma, và qua đó, của Giáo hội hoàn vũ.
Khi một giám mục kính viếng hai ngôi mộ ấy, ngài không chỉ thực hiện một nghi thức tôn giáo, mà còn tuyên xưng lại, một cách cụ thể và hữu hình, đức tin tông truyền mà toàn thể Giáo hội và giáo phận của ngài, đang đặt nền trên đó. Có thể gọi đây là một confessio fidei (tuyên xưng đức tin) bằng hành động, một cuộc trở về nguồn (ad fontes) theo đúng nghĩa đen, nơi lịch sử cứu độ và lịch sử Giáo hội gặp gỡ hiện tại của từng giáo phận, từng cộng đoàn Dân Chúa.
Giáo triều Rôma: phục vụ sự hiệp nhất
Thành phần thứ ba của Ad Limina, các buổi làm việc với các Bộ của Giáo triều Rôma, đôi khi bị nhìn nhận thuần túy như những “buổi báo cáo”. Tuy nhiên, thần học chính thức của Giáo hộinhìn nhận vai trò của Giáo triều Rôma khác hẳn. Trong Tông thư Novo Millennio Ineunte, số 43-44, Thánh giáo hoàng Gioan Phaolô II nhắc lại rằng các cơ quan của Giáo triều hiện hữu để phục vụ sứ vụ Phêrô và sự hiệp nhất của Giáo hội, và mời gọi toàn thể Giáo hội“trở nên nhà và trường học của sự hiệp thông”.
Trong nhãn quan ấy, mỗi buổi làm việc giữa đoàn Giám mục Việt Nam với một Bộ của Giáo triều, từ Bộ Giáo lý Đức tin đến Bộ Truyền giáo, từ Bộ Phụng tự đến Bộ Giáo dân, Gia đình và Sự sống, không phải là một cuộc “thanh tra”, mà là một cuộc đối thoại huynh đệ, trong đó Giáo hội địa phương chia sẻ những vui mừng, hy vọng, khó khăn và thử thách của mình, đồng thời lắng nghe những định hướng, kinh nghiệm và sự nâng đỡ từ Giáo hội hoàn vũ.
2. Nhật ký hành trình Ad Limina 2026 của Hội đồng Giám mục Việt Nam
Từ ngày 20 đến ngày 24 tháng 4 năm 2026, đoàn Giám mục Việt Nam đã thực hiện cuộc hành trình Ad Limina Apostolorum. Đoàn lưu trú tại Foyer Phát Diệm, ngôi nhà mang đậm dấu ấn của Giáo hộiViệt Nam tại Rôma. Mỗi sáng, các ngài quy tụ tại đây để cầu nguyện, cử hành Thánh Thể, rồi lên đường đến các điểm hẹn trong suốt một tuần lễ đầy ân sủng.
Ngày I (20/4/2026): Khởi hành trong Thánh Thần
Hành trình mở ra bằng một cử hành giàu ý nghĩa: tại Foyer Phát Diệm, đoàn Giám mục cùng nhau cử hành Thánh lễ tạ ơn, phó thác toàn bộ chuyến đi cho sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần. Đó cũng là định hướng nội tâm cho cả tuần lễ, để mọi cuộc gặp gỡ sắp tới đều được đặt dưới ánh sáng của Ngài.
Buổi làm việc đầu tiên diễn ra tại Bộ Giáo lý Đức tin. Đức hồng y Bộ trưởng nhấn mạnh rằng việc loan báo Tin mừng phải là trung tâm của mọi định hướng mục vụ, đồng thời lưu ý Giáo hội tại Việt Nam đang chuẩn bị hướng tới kỷ niệm 500 năm Tin mừng được loan báo trên quê hương.
Tiếp đến, đoàn đến Bộ Phụng tự và Kỷ luật các Bí tích. Đức hồng y Bộ trưởng chia sẻ một suy tư khiến nhiều người trong đoàn phải dừng lại: các cử hành phụng vụ cần phải có “thời gian để suy tư thần học”, vì phụng vụ không phải là một chuỗi nghi thức lặp lại máy móc, nhưng là nơi của mặc khải và đào sâu mầu nhiệm đức tin. Ba chủ đề cụ thể đã được trao đổi: việc phê chuẩn các bản dịch Kinh thánh dùng trong phụng vụ, việc phê chuẩn bản sách lễ tiếng Kơho, và vấn đề hội nhập văn hóa trong lãnh vực thánh nhạc.
Buổi gặp thứ ba với Ủy ban Tòa thánh về Bảo vệ Trẻ em, Đức cha Giuse Đỗ Mạnh Hùng, Tổng Thư ký Hội đồng Giám mục Việt Nam, trình bày những chương trình bảo vệ trẻ em mà Giáo hội tại Việt Nam đang triển khai.Điều này cho thấy Giáo hội tại Việt Nam ý thức sâu sắc về trách nhiệm bảo vệ những thành phần dễ bị tổn thương nhất trong cộng đoàn Dân Chúa, đồng thời đồng hành với những nỗ lực chung của Giáo hội hoàn vũ trong lãnh vực này.
Ngày làm việc đầu tiên kết thúc tại Bộ Đối thoại Liên tôn, nơi vị Thư ký bày tỏ sự trân trọng đối với những nỗ lực đối thoại liên tôn mà Giáo hội tại Việt Nam, một quốc gia đa tôn giáo với truyền thống Phật giáo, Cao Đài, Hòa Hảo và các tín ngưỡng dân gian phong phú, đã thực hiện trong nhiều thập niên qua. Có một câu nói của ngài còn đáng được suy ngẫm thêm: đối thoại liên tôn “không phải là một chiến lược chinh phục”, nhưng là sự tôn trọng và cùng nhau tìm kiếm chân lý.
Ngày II (21/4/2026): Gia đình, sự sống, và chứng từ của vị Hồng y tử đạo
Ngày thứ hai mở ra với buổi làm việc tại Bộ Giáo dân, Gia đình và Sự sống. Các chủ đề xoay quanh mục vụ gia đình, mục vụ người trẻ, và mục vụ người cao niên, ba lãnh vực gắn bó chặt chẽ trong đời sống các giáo xứ Việt Nam. Đại diện của Bộ cũng đã chính thức ngỏ lời mời gọi người trẻ Việt Nam tham dự Đại hội Giới trẻ Thế giới năm 2027 tại Seoul, Hàn Quốc.
Buổi làm việc tiếp theo, tại Bộ Phát triển Con người Toàn diện, diễn ra trong một không gian mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc: căn phòng họp được đặt theo tên Đức hồng y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận, người con của Giáo hội Việt Nam từng giữ chức Chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng Công lý và Hòa bình (tiền thân của Bộ này). Tại đây, các chủ đề về hoạt động bác ái, di dân và bảo vệ môi trường đã được thảo luận.
Buổi làm việc thứ ba, tại Bộ Cổ võ sự Hiệp nhất các Kitô hữu, đề cập đến các cấp độ đối thoại đại kết đang được thực hiện tại Việt Nam, một lãnh vực còn khá mới mẻ nhưng đang dần được quan tâm hơn.
Điểm nhấn thiêng liêng của Ngày II là Thánh lễ cử hành vào lúc 17 giờ tại Thánh đường Santa Maria della Scala, nơi an nghỉ của Đấng Đáng kính,Đức hồng y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận. Thánh lễ do Đức cha Matthêu Nguyễn Văn Khôi, Giám mục Giáo phận Qui Nhơn, chủ sự. Sau Thánh lễ, toàn thể đoàn Giám mục đến kính viếng mộ phần của ngài. Đó là một khoảnh khắc lắng đọng và đầy cảm xúc: các giám mục Việt Nam, những người đang thi hành chính sứ vụ mà Đức hồng y Thuận đã từng thi hành và đã chịu nhiều đau khổ, cùng nhau cầu nguyện trước mộ phần của một vị tiền nhân, biểu tượng sống động của niềm hy vọng không lay chuyển giữa thử thách.
Ngày III (22/4/2026): Đào tạo linh mục và sứ vụ truyền giáo
Buổi làm việc đầu tiên của Ngày III diễn ra tại Bộ Giáo sĩ, dưới sự tiếp đón của Đức hồng y Bộ trưởng Lazzaro You Heung-Sik. Đức hồng y nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lắng nghe các Giáo hội địa phương, một thái độ phản ánh chính tinh thần hiệp hành. Nội dung trao đổi xoay quanh việc đào tạo chủng sinh, huấn luyện các nhà đào tạo tại các đại chủng viện, các học viện và việc thường huấn cho các linh mục, một nhu cầu cấp thiết trong bối cảnh Giáo hội Việt Nam có số lượng ơn gọi dồi dào nhưng cần được đào tạo vững chắc và có chiều sâu hơn.
Buổi làm việc tiếp theo, tại Bộ Truyền giáo, mang tính chất đặc biệt quan trọng đối với Giáo hội Việt Nam. Đức Tổng giám mục Giuse Nguyễn Năng, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam, trình bày một bức tranh tổng quan: cộng đồng Công giáo Việt Nam hiện chiếm khoảng 7,3% dân số cả nước, được tổ chức thành hai mươi bảy giáo phận, trong đó có một giáo phận hiện đang trống tòa giám mục.
Đức Tổng giám mục Fortunatus Nwachukwu, Thư ký của Bộ, có những lời chia sẻ khá sâu sắc: ngài bày tỏ lòng cảm kích trước sự quảng đại của giáo dân Việt Nam đối với các công cuộc của Đức giáo hoàng, đồng thời ghi nhận rằng sau gần 500 năm Tin mừng được loan báo trên đất Việt, Giáo hội tại đây đã trở thành một Giáo hội mang tính truyền giáo, không chỉ tiếp nhận Tin mừng, mà còn có khả năng và trách nhiệm chia sẻ Tin mừng ấy với các dân tộc khác. Ngài cũng nhắc đến “sự khả tín” của Hội thánh, bắt đầu từ chính đời sống gương mẫu của hàng giáo sĩ, tu sĩ và giáo dân, và từ sự khó nghèo trong tinh thần. Mục đích cuối cùng của mọi hoạt động truyền giáo, theo ngài, chính là sự hiệp nhất, như lời cầu nguyện của Chúa Giêsu trong Bữa Tiệc Ly: “để tất cả nên một” (Ga 17,21).
Buổi chiều Ngày III được dành cho Thánh lễ tại Vương cung Thánh đường Thánh Phaolô Ngoại Thành, do Đức Tổng giám mục Giuse Vũ Văn Thiên, Phó Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam, chủ sự. Sau Thánh lễ, đoàn đến kính viếng mộ Thánh Phaolô, Tông đồ dân ngoại, Đấng là mẫu mực cho tinh thần truyền giáo mà Giáo hội tại Việt Nam đang được mời gọi noi theo.
Ngày IV (23/4/2026): Từ mộ Thánh Phêrô đến mộ Đức giáo hoàng Phanxicô
Ngày IV khởi đầu rất sớm: 5 giờ sáng, các Đức giám mục có giờ cầu nguyện và đọc Kinh Sáng tại Foyer Phát Diệm. Vào lúc 7 giờ 15, tại Vương cung Thánh đường Đức Bà Cả, một trong bốn Đại Vương cung Thánh đường của Rôma, Đức Tổng giám mục Giuse Đặng Đức Ngân, Tổng giám mục Huế, chủ sự Thánh lễ cầu cho Giáo hội hoàn vũ. Sau Thánh lễ, đoàn đến kính viếng mộ Đức giáo hoàng Phanxicô, vị giáo hoàng đã dành nhiều tâm huyết cho hiệp hành, nay đã về với Chúa, nhưng di sản thần học và mục vụ của ngài vẫn tiếp tục định hình nhịp sống của Giáo hội hoàn vũ, trong đó có Giáo hội tại Việt Nam.
Đoàn tiếp tục các buổi làm việc tại nhiều Bộ khác. Tại Bộ Tuyên thánh, dưới sự tiếp đón của Đức hồng y Marcello Semeraro, Đức cha Giuse Đỗ Mạnh Hùng trình bày về bốn án xin tuyên thánh hiện đang được Giáo hội tại Việt Nam đệ trình, và buổi làm việc đã nhận được những hướng dẫn cụ thể để tiến trình được xúc tiến đúng quy định.
Tại Bộ Tu sĩ, dưới sự tiếp đón của Đức hồng y Ángel Fernández Artime, Đức cha Phêrô Nguyễn Văn Khảm, Chủ tịch Ủy ban Tu sĩ, chia sẻ về những niềm vui cũng như những thách đố của đời sống tu trì tại Việt Nam. Đức hồng y bày tỏ niềm vui trước sự phong phú và đa dạng của các ơn gọi tại Việt Nam.
Tại Bộ Văn hóa và Giáo dục, dưới sự tiếp đón của vị Thư ký Carlo Maria Polvani, Đức cha Phêrô Huỳnh Văn Hai, Chủ tịch Ủy ban Giáo dục Công giáo, trình bày về những nỗ lực giáo dục đức tin tại Việt Nam; và Đức cha Phêrô Nguyễn Văn Khảm, Viện trưởng Học viện Công giáo Việt Nam, trình bày về các hoạt động và triển vọng phát triển của Học viện. Vị Thư ký ghi nhận và đánh giá cao những thành quả đã đạt được trong điều kiện còn nhiều khó khăn, đồng thời cam kết sự đồng hành và hỗ trợ liên tục.
Buổi làm việc cuối cùng của ngày thứ tư, vào lúc 17 giờ, tại Văn phòng Tổng Thư ký Thượng Hội đồng Giám mục, dưới sự tiếp đón của Đức hồng y Mario Grech, có lẽ là một trong những buổi gặp gỡ giàu tính đối thoại nhất trong cả tuần lễ. Đức cha Giuse Đỗ Mạnh Hùng, Trưởng Tiểu ban Hiệp hành của Hội đồng Giám mục Việt Nam, trình bày về tiến trình thực hiện hiệp hành tại Việt Nam. Buổi gặp gỡ diễn ra trong tình huynh đệ đối thoại chân tình, giúp đào sâu thêm sự hiểu biết về hiệp hành, về hiệp thông, và về phương pháp “đối thoại trong Thánh Thần”.
Ngày V (24/4/2026): Đỉnh cao của hành trình: Mộ Thánh Phêrô, Đức Mẹ La Vang, và cuộc gặp gỡ Đức giáo hoàng Lêô XIV
Ngày cuối cùng, cũng là đỉnh cao của cả cuộc Ad Limina, mở ra với những giây phút thinh lặng trước Thánh Thể vào sáng sớm tại Foyer Phát Diệm. Sau đó, đoàn Giám mục kính viếng mộ Thánh Phêrô và cử hành Thánh lễ ngay tại nơi an nghỉ của vị Thánh Tông đồ trưởng, Đấng được chính Chúa Giêsu trao phó sứ vụ: “hãy làm cho anh em con vững mạnh” (Lc 22,32). Được cử hành Thánh lễ tại chính nơi này không chỉ là một đặc ân hiếm có, mà còn mang một ý nghĩa biểu tượng thiêng liêng: mỗi giám mục, trong sứ vụ “củng cố” đoàn chiên của mình tại quê hương, đã đến chính nguồn mạch của sứ vụ ấy để được củng cố, được nuôi dưỡng, và được sai đi.
Ngay sau đó, toàn thể các giám mục Việt Nam cùng quy tụ tại đài Đức Mẹ La Vang trong Vườn Vatican, cùng với đông đảo linh mục, tu sĩ và giáo dân Việt Nam đang học tập và làm việc tại Rôma, để dâng lời cầu nguyện, xin Đức Mẹ La Vang che chở, gìn giữ và đồng hành với Giáo hội tại quê hương. Đây quả thật là một biểu tượng sống động: dù ở bất cứ nơi đâu, người Việt Nam Công giáo vẫn mang trong lòng hình ảnh và sự che chở của Mẹ La Vang.
Vào lúc 10 giờ 30, đoàn Giám mục đã đến triều kiến Đức giáo hoàng Lêô XIV. Đây là đoàn Giám mục đầu tiên gặp Đức Thánh cha ngay sau khi ngài vừa trở về từ chuyến công du mục vụ tại châu Phi. Đức Thánh cha chia sẻ rằng cuộc gặp gỡ với đoàn Giám mục Việt Nam đã mang lại cho ngài “sức mạnh, sự nâng đỡ và niềm vui”, một lời chia sẻ chân tình cho thấy tính hỗ tương của mối dây hiệp thông giữa Đấng kế vị Thánh Phêrô và các Giáo hội địa phương.
Đức Tổng giám mục Giuse Nguyễn Năng, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam, chuyển đến Đức Thánh cha tâm tình hiếu thảo của toàn thể Dân Chúa tại Việt Nam, và bày tỏ niềm ước mong được Đức Thánh cha đến viếng thăm đất nước trong một tương lai không xa. Đức Thánh cha đón nhận lời mời này với sự trân trọng, dù cũng ghi nhận rằng “vẫn còn một số bước cần được hoàn tất”, một câu trả lời làm bừng sáng niềm hy vọng.
Trong cuộc gặp gỡ, Đức Thánh cha bày tỏ sự quan tâm đặc biệt đến hai vấn đề. Trước hết là việc đào tạo linh mục và tu sĩ: ngài ghi nhận Việt Nam có nguồn ơn gọi phong phú, nhưng nhắc nhở rằng các ơn gọi ấy cần được đào tạo đầy đủ và vững chắc, để người linh mục, tu sĩ có thể trở thành những môn đệ đích thực, thánh thiện và nhiệt thành, một sứ điệp đồng điệu với những gì đã được trao đổi tại Bộ Giáo sĩ trong ngày III. Sau đó, Đức Thánh cha chia sẻ những suy tư về thách đố của trí tuệ nhân tạo (AI) và các phương tiện truyền thông: bên cạnh những ứng dụng hữu ích, không gian truyền thông số cũng chứa đầy thông tin sai lệch, sự giả dối và sự gây hấn. Hội thánh, do đó, có trách nhiệm giúp các tín hữu biết phân định, và biết sử dụng không gian số để cổ võ sự thật, tình yêu thương và Tin mừng.
Buổi chiều cùng ngày, đoàn đến Bộ Truyền thông. Tại đây, các đại diện của Bộ ghi nhận và đánh giá cao những nỗ lực truyền thông của Giáo hội tại Việt Nam, đồng thời nhấn mạnh rằng những người làm công tác truyền thông Công giáo, trước hết, phải là những chứng nhân của sự thật trong một thế giới đầy “tin giả”. Các ngài nhắc nhớ rằng: “lục địa số”, tuy rộng lớn, cũng chỉ là một phần của thế giới; chứng từ đích thực vẫn phải luôn đến từ việc sống, tương quan, và hiện diện cùng nhau để chia sẻ đức tin.
Buổi làm việc cuối cùng của cả chuyến Ad Limina, vào buổi tối Ngày V, diễn ra tại Phủ Quốc Vụ Khanh Tòa thánh, với sự tiếp đón của Đức hồng y Quốc vụ khanh Pietro Parolin, và Đức Tổng giám mục Paul Richard Gallagher. Đức hồng y Parolin chào hỏi từng vị giám mục một cách ân cần, một nghĩa cử đơn sơ nhưng đầy tình huynh đệ. Đức hồng y chia sẻ niềm vui trước sự phát triển của Giáo hội tại Việt Nam, nhắc đến cuộc gặp gần đây với đoàn đại biểu của Chủ tịch Quốc hội Việt Nam, và bày tỏ hy vọng về sự tiến triển không ngừng trong quan hệ ngoại giao giữa hai bên. Ngài cũng mong muốn có thể đến viếng thăm Việt Nam trong tương lai gần.
Ngày V đã kết thúc cả chuyến Ad Limina 2026 bằng một hành trình đi từ “gốc” đến “ngọn” của Hội thánh: từ mộ Thánh Phêrô là nền tảng, đến Đức giáo hoàng Lêô XIV là đầu hữu hình hiện tại, và đến Phủ Quốc vụ khanh là cơ quan điều phối các mối quan hệ của Tòa thánh với thế giới. Một hành trình tròn đầy, mở ra những hy vọng mới cho tương lai.
3. Hoa trái - Giáo hội địa phương và Giáo hội phổ quát trong ánh sáng Ad Limina 2026
“Bản kiểm thảo” hiệp thông
Nhìn lại toàn bộ 5 ngày của hành trình Ad Limina 2026, chúng ta dễ dàng nhận ra: mỗi cuộc gặp gỡ với các Bộ của Giáo triều Rôma đều xoay quanh một lãnh vực cụ thể của đời sống Hội thánh, từ đức tin và luân lý, phụng vụ và bí tích, bảo vệ trẻ em, đối thoại liên tôn, gia đình và sự sống, phát triển con người toàn diện, hiệp nhất Kitô giáo, đào tạo giáo sĩ, truyền giáo, tuyên thánh, đời sống tu trì, văn hóa và giáo dục, hiệp hành, truyền thông, cho đến ngoại giao, tổng cộng 15 cơ quan. Có thể nói, đây chính là một “bản kiểm thảo” toàn diện về đời sống của một Giáo hội địa phương được thực hiện cách đặc biệt trong tinh thần đối thoại huynh đệ và hiệp thông.
Điều đáng ghi nhận là trong mỗi buổi làm việc, luôn có sự trao đổi thân tình hai chiều: đoàn Giám mục Việt Nam trình bày thực trạng, những thành quả, những khó khăn; phía Giáo triều Rôma chia sẻ những định hướng của Giáo hội hoàn vũ, đồng thời lắng nghe và học hỏi từ kinh nghiệm cụ thể của Giáo hội tại Việt Nam. Đây là hình ảnh sống động của điều mà Lumen Gentium số 23 diễn tả: các Giáo hội địa phương không phải là những “chi nhánh” thụ động nhận lệnh từ trung ương, nhưng là những thực thể sống động, mang trong mình những nét đặc thù làm phong phú cho toàn thể Hội thánh, trong khi vẫn hiệp nhất trong cùng một đức tin, cùng các bí tích, và cùng một cơ cấu phẩm trật quy tụ quanh Đấng kế vị Thánh Phêrô.
Tính “Giám mục đoàn” được thể hiện cụ thể
Ad Limina 2026 cũng là một minh chứng sống động cho tính Giám mục đoàn của hàng giám mục. Việc 32 giám mục, từ các giáo phận khắp các miền đất nước, cùng nhau lên đường, cầu nguyện, làm việc, và gặp gỡ Đức giáo hoàng, là một hình ảnh cụ thể của Giám mục đoàn đang hành động “cum Petro et sub Petro”. Không một giám mục nào đi “đại diện” cho riêng giáo phận của mình một cách cô lập; sự hiện diện đông đủ của cả Hội đồng Giám mục cho thấy Giáo hội tại Việt Nam, tuy gồm nhiều giáo phận với những đặc điểm riêng, vẫn là một Giáo hội duy nhất, với một sứ vụ chung.
Việc các giám mục từ Việt Nam cùng quy tụ quanh Đức Mẹ La Vang trong Vườn Vatican, một sự kiện “chưa từng có”, còn cho thấy rằng tính hiệp đoàn không chỉ là một khái niệm pháp lý hay thần học trừu tượng, mà còn được biểu lộ qua những cử chỉ đạo đức hết sức cụ thể, ở đây là việc cùng nhau lần hạt và cầu nguyện với Đức Mẹ, Đấng mà cả Giáo hội Việt Nam, từ Bắc vào Nam, từ trong nước ra hải ngoại, đều tôn kính như một người Mẹ chung.
Giáo hội tại Việt Nam trong tấm gương của Giáo hội hoàn vũ
Qua Ad Limina, Giáo hội tại Việt Nam có cơ hội “thấy mình” trong tấm gương của Giáo hội hoàn vũ, và ngược lại. Khi Bộ Truyền giáo ghi nhận rằng Giáo hội tại Việt Nam, sau gần 500 năm, đã trở thành một Giáo hội mang tính truyền giáo, đó không chỉ là một lời khen, mà còn là một lời mời gọi: nhìn nhận chính mình không chỉ như một Giáo hội “đang được truyền giáo”, mà còn như một Giáo hội “đang truyền giáo”, có khả năng và trách nhiệm chia sẻ kinh nghiệm đức tin của mình với các Giáo hội khác.
Tương tự, lời mời gọi của Bộ Giáo dân, Gia đình và Sự sống dành cho người trẻ Việt Nam tham dự Đại hội Giới trẻ Thế giới tại Seoul năm 2027 cũng là một lời mời gọi bước ra khỏi “biên giới” của giáo xứ, giáo phận, quốc gia, để gặp gỡ và làm chứng cho đức tin trong một bối cảnh hoàn vũ.
Cuộc gặp gỡ với hơn 500 linh mục và tu sĩ Việt Nam đang học tập và phục vụ tại Rôma cũng mang một ý nghĩa rất cụ thể cho mối dây hiệp thông giữa Giáo hội địa phương và Giáo hội phổ quát. Cộng đoàn ấy là một “vườn ươm” nhân sự cho Giáo hội Việt Nam: phần lớn, sau khi hoàn tất việc học tập, sẽ trở về phục vụ tại các giáo phận, mang theo những kiến thức và kinh nghiệm mục vụ đã tích lũy từ “trái tim” của Giáo hội hoàn vũ. Đó cũng là một hoa trái cụ thể, hữu hình của mối dây hiệp thông Ad Limina.
Đức Mẹ La Vang: biểu tượng của một Giáo hội vừa địa phương vừa phổ quát
Hình ảnh đài Đức Mẹ La Vang trong Vườn Vatican còn là điểm dừng để suy tư. Đức Mẹ La Vang, gắn liền với lịch sử bị bách hại của các tín hữu Công giáo Việt Nam tại Quảng Trị cuối thế kỷ XVIII, là một biểu tượng đậm chất “địa phương”: gắn với một địa danh, một giai đoạn lịch sử cụ thể, một cách thức Thiên Chúa đã viếng thăm và an ủi dân Người ngay trong hoàn cảnh đau khổ của họ.
Nhưng đồng thời, sự hiện diện của một đài Đức Mẹ La Vang ngay trong Vườn Vatican, trung tâm của Giáo hội hoàn vũ, cho thấy rằng tính “địa phương” ấy không hề mâu thuẫn với tính phổ quát; trái lại, nó được Giáo hội hoàn vũ nhìn nhận, tôn trọng, và “chào đón vào nhà mình”. Đó là một minh họa sống động cho xác quyết của LG 23: các Giáo hội địa phương, với những nét đặc thù của mình, không bị xóa nhòa hay đồng hóa khi hiệp thông với Giáo hội phổ quát; trái lại, chính những nét đặc thù ấy làm nên sự “đa dạng trong hiệp nhất” của Giáo hội Công giáo.
Hoa trái và định hướng mục vụ sau Ad Limina 2026
Ngay sau khi kết thúc chuyến Ad Limina, ngày 26 tháng 4 năm 2026, Hội đồng Giám mục Việt Nam đã khai mạc Hội nghị thường niên kỳ I-2026. Các Đức giám mục cùng nhìn lại hoa trái của chuyến Ad Limina và định hướng cho giai đoạn mục vụ tiếp theo. Ad Limina, do đó, không phải là một điểm đến để rồi mọi sự trở lại như cũ, mà đúng hơn là một điểm khởi đầu đầy hứng khởi.
Trong số các chủ đề được thảo luận, 3 định hướng về đào tạo nhân sự được nhấn mạnh như những hoa trái cụ thể từ các cuộc trao đổi trong tuần Ad Limina: việc đào tạo các ứng viên chức thánh, nối tiếp những trao đổi tại Bộ Giáo sĩ; việc đào tạo nhân sự chuyên môn cho các giáo phận trong các lãnh vực giáo luật, phụng vụ, truyền thông, và phát triển con người toàn diện, phản ánh trực tiếp các chủ đề đã được trao đổi tại các Bộ tương ứng; và việc thường huấn cho các linh mục, được nhìn nhận như một “đòi hỏi liên lỉ của thừa tác vụ”, điều mà Đức hồng y Bộ trưởng Bộ Giáo sĩ đã đề cập: việc đào tạo không kết thúc khi một linh mục được truyền chức, mà tiếp tục suốt đời thi hành sứ vụ.
Nhìn từ góc độ thần học mục vụ, người viết xin được gợi ra bốn loại hoa trái mà chuyến Ad Limina 2026 đã và sẽ tiếp tục mang lại cho Giáo hội tại Việt Nam.
Hoa trái thứ nhất có thể gọi là hoa trái thiêng liêng, tức là sự nâng đỡ đời sống nội tâm và niềm nhiệt huyết mới của chính các vị mục tử. Việc được cử hành Thánh lễ tại mộ Thánh Phêrô, tại Vương cung Thánh đường Thánh Phaolô, tại nơi an nghỉ của Đức hồng y Nguyễn Văn Thuận, và việc được gặp gỡ trực tiếp Đức giáo hoàng, chắc hẳn đã để lại những dấu ấn sâu đậm trong đời sống cầu nguyện và trong cách nhìn về sứ vụ của quý Đức cha.
Hoa trái thứ hai là định hướng mục vụ: những chủ đề cụ thể như đào tạo linh mục, mục vụ gia đình và người trẻ, truyền thông, hiệp hành, bảo vệ trẻ em, hội nhập văn hóa trong phụng vụ, sẽ tiếp tục được triển khai trong các kế hoạch mục vụ của từng giáo phận và của cả Hội đồng Giám mục trong những năm tới.
Hoa trái thứ ba liên quan đến nhân sự: trong phiên họp thường niên, quý Giám mục đã đặc biệt quan tâm đến định hướng đào tạo mang tính chiều sâu và toàn diện cho các tu sĩ, chủng sinh, cùng các chương trình đào tạo chuyên viên cho các giáo phận và dòng tu, trong đó vai trò của các Đại chủng viện và của Học viện Công giáo Việt Nam được đặc biệt quan tâm. Sau hội nghị thường niên, Hội đồng Giám mục đã có cuộc gặp gỡ với hơn 500 tu sĩ, chủng sinh, linh mục đang tu học tại Rôma, những người, sau khi hoàn tất huấn luyện, trở về sẽ góp phần làm sinh động hóa nhịp sống của Giáo hội tại Việt Nam.
Và sau cùng là hoa trái của niềm hy vọng: việc Đức giáo hoàng đón nhận lời mời thăm Việt Nam, và việc Đức hồng y Quốc vụ khanh ghi nhận những tiến triển trong quan hệ ngoại giao Việt Nam – Tòa thánh, là những dấu chỉ hy vọng cho một tương lai tươi sáng, trong đó mối dây hiệp thông giữa Giáo hội tại Việt Nam và Tòa thánh Rôma sẽ ngày càng được củng cố.
Kết luận
Cuộc hành trình Ad Limina Apostolorum 2026 của Hội đồng Giám mục Việt Nam, nhìn từ góc độ thần học, là một sự thể hiện cụ thể, sống động và đầy ý nghĩa của Giáo hội học hiệp thông mà Công đồng Vatican II đã khai mở: một Giáo hội duy nhất hiện diện trong và qua các Giáo hội địa phương, hiệp thông với nhau và với Giáo hội Rôma, qua Đấng kế vị Thánh Phêrô, nguyên lý và nền tảng hữu hình của sự hiệp nhất.
Nhìn từ góc độ thời sự, đây là một tuần lễ dày đặc các sự kiện: những buổi làm việc với 15 cơ quan của Giáo triều Rôma, những giờ cầu nguyện tại các đền thánh, các cuộc kính viếng các ngôi mộ thiêng liêng, và cuộc gặp gỡ lịch sử với Đức giáo hoàng Lêô XIV. Tất cả cùng quy hướng về một mục đích chung: canh tân và làm sâu sắc thêm mối dây hiệp thông giữa Giáo hội tại Việt Nam và Giáo hội hoàn vũ.
Và nhìn từ góc độ mục vụ, “hoa trái hiệp hành sau Ad Limina”, như chính tên gọi của Hội nghị thường niên kỳ I-2026, không phải là một khẩu hiệu, mà là một thực tại đang được gieo trồng: trong việc đào tạo nhân sự, trong các định hướng mục vụ cụ thể, và trong niềm hy vọng về một chuyến viếng thăm Việt Nam của Đức giáo hoàng trong tương lai.
Ước mong rằng, mỗi linh mục, tu sĩ, chủng sinh và anh chị em giáo dân Việt Nam, khi đọc lại “nhật ký hành trình hiệp thông” này, sẽ cảm nhận được rằng chính mình, qua các vị mục tử của chúng ta, đã “có mặt” tại Rôma trong những ngày tháng Tư năm 2026 ấy: đã cùng quỳ gối trước mộ hai Thánh Tông đồ, đã cùng được Đức giáo hoàng đón nhận và chúc lành, và đã cùng được mời gọi bước vào một giai đoạn mới của hành trình hiệp thông, hành trình của Giáo hội lữ hành, luôn tiến về Nhà Cha, được nuôi dưỡng bởi cùng một đức tin, cùng một Bánh Thánh Thể, và cùng một niềm hy vọng nơi Đức Kitô Phục Sinh.
Linh mục Gioan Baotixita Phạm Quý Trọng
Chánh văn phòng HĐGMVN
Trích Bản tin Hiệp Thông / HĐGMVN, Số 154 (tháng 7 & 8 năm 2026)
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Giáo Luật 1983, Điều 399 và Điều 400.
2. Công đồng Vatican II, Hiến chế Tín lý về Giáo hội “Lumen Gentium”, số 22-23.
3. Bộ Giáo lý Đức tin, Thư gửi các Giám mục “Communionis Notio” về một số khía cạnh của Giáo hội được hiểu như là sự hiệp thông (1992).
4. Thánh giáo hoàng Gioan Phaolô II, Tông thư “Novo Millennio Ineunte”, số 43-44.
5. Hội đồng Giám mục Việt Nam (HĐGMVN), “Ad Limina Apostolorum: Ý nghĩa Thần học và Linh đạo”, Bản tin Hiệp Thông số 105 (3-4/2018), đăng lại 17/4/2026: https://hdgmvietnam.com/chi-tiet/ad-limina-apostolorum--y-nghia-than-hoc-va-linh-dao
6. Ban thư ký HĐGMVN, “Hành trình Ad Limina 2026 của Hội đồng Giám mục Việt Nam - Ngày 20-27/04/2026”.
[1] Điều 399 §1 quy định giám mục giáo phận có nghĩa vụ đệ trình lên Đức giáo hoàng một bản tường trình về tình trạng giáo phận, theo thể thức và thời hạn do Tòa thánh ấn định; nếu năm đệ trình trùng với năm Ad Limina (Điều 400), bản tường trình ấy phải được đệ trình khi đến Rôma. Điều 400 §1 quy định: trong năm phải đệ trình bản tường trình, giám mục giáo phận phải đến Rôma để viếng mộ các Thánh Tông đồ Phêrô và Phaolô, và gặp gỡ Đức giáo hoàng; §2 cho phép, nếu có lý do chính đáng được Tòa thánh chấp thuận, việc này được thực hiện qua một vị đại diện, nhưng đây là một sự châm chước, không phải quy tắc thông thường; §4 xác định giám mục có nghĩa vụ, vào dịp này, viếng thăm các Bộ của Giáo triều Rôma có liên quan đến công việc mục vụ của giáo phận mình.
[2] Chỉ một cộng đoàn cụ thể, như “Giáo hội tại Côrintô”.
[3] “Các Giáo hội tại Galát” (Gl 1,2); “các Giáo hội” trong sách Khải Huyền.
Những tin cũ hơn
Bản tin Hiệp Thông Hội Đồng Giáo Mục Việt Nam
Hạt cải nhỏ-nắm men âm thầm
Luật để làm gì khi con người vẫn bị trói buộc?
Linh Đạo Ba Ngôi và Đời Sống Kitô Hữu (P2)
Nguồn gốc lễ Các Linh Hồn
Theo mây về trời
Đôi nét về thông điệp Magnifica Humanitas
ĐTC gặp gỡ thành viên phong trào Giới trẻ Giêsu
ĐTC nhận danh hiệu kinh sĩ danh dự tại Windsor
Trên hết mọi sự
Đừng để lề luật che khuất tình yêu
Mến Chúa - Yêu Người: phải là hai trong một
Hướng dẫn Cử hành lễ Các Thánh năm 2026
Điều răn trọng nhất (Mt 22,34-40)
Bài Suy niệm Chúa Nhật XXX Thường niên A
SNTM Chúa Nhật XXX Thường Niên -Năm A
Mến Chúa và yêu người
Hội ngộ Mục vụ Truyền thông 2026: Bế mạc
Hướng tới các Đại hội năm 2027–2028
GX Thánh Linh -Mừng Bổn mạng Giáo lý viên
277 Câu Trắc Nghiệm GIÁO LÝ DỰ TÒNG
Nghi thức lễ Gia Tiên
Vui Học Giáo Lý 531 Câu Trắc Nghiệm XƯNG TỘI & RƯỚC LỄ 1
Thánh lễ Truyền chức Linh Mục -2023
Khai mạc Hội nghị thường niên kỳ I/2023
Biên bản Hội nghị thường niên kỳ I/2023
Tân linh mục Phêrô Nguyễn Tiến Đạt: Thánh lễ tạ ơn
Việt Nam và Tòa Thánh ký kết Thỏa thuận
Giáo xứ Phúc Lộc -Mừng lễ Thánh Đa Minh
Giáo xứ Phúc Lộc: Lễ Chúa Ba Ngôi