Chuyển Đổi Số trong Hoạt Động của Giáo Hội

CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO HỘI

I. “Chuyển đổi số” là gì? II. “Chuyển đổi số” toàn diện III. Các cấp độ “chuyển đổi số” 1. Số hóa 2. Số hóa các quy trình 3. Tích hợp và khai thác dữ liệu 4. Đổi mới mô hình 5. Tổ chức số thông minh IV. Các yếu tố chính giúp “chuyển đổi số” thành công V. Kết

Trong vài năm gần đây, “chuyển đổi số” là một chủ đề được truyền thông rộng rãi ở Việt Nam. Đây là chủ đề không mới ở các nước phát triển trong vài chục năm qua. Nhưng với các thành tựu công nghệ mới hiện nay, việc “chuyển đổi số” đúng thời điểm giúp Việt Nam trở thành một tâm điểm tiên phong về công nghệ. Hệ quả của nó đã giúp chuyển đổi thói quen sống của toàn bộ người dân như việc mua hàng online, hệ thống ngân hàng số, tham gia mạng xã hội, làm các dịch vụ công/tư trực tuyến…

Trước làn sóng chuyển đổi mạnh mẽ từng ngày này, câu hỏi đặt ra là Giáo hội Công giáo Việt Nam liệu có kế hoạch gì để tận dụng thế mạnh của công nghệ hướng đến “chuyển đổi số” hoạt động mục vụ và tân Phúc âm hóa.

I. “Chuyển đổi số” là gì?

“Chuyển đổi số” (digital transformation) là một hoạt động chuyển đổi tổ chức dựa trên một chiến lược số, trong đó, chiến lược “chuyển đổi số” không phải là vấn đề về công nghệ - mà đó là vấn đề về chiến lược và cách tư duy mới”.[1] Qua đó, “chuyển đổi số là chuyển đổi một doanh nghiệp/tổ chức đã trưởng thành, nhằm phát triển mạnh mẽ trong một thế giới thay đổi kỹ thuật số không ngừng”.[2]

Giáo hội Công giáo Việt Nam là một tổ chức lớn. Trong thời đại mà toàn xã hội (nhà nước và doanh nghiệp) đang khẩn trương truyền thông và triển khai để có thể bắt kịp xu thế phát triển toàn cầu, chúng ta cũng cần có một chiến lược và tư duy mới cho vấn đề “chuyển đổi số”.

Việc chuyển đổi này không phải là để chạy đua theo trào lưu xã hội hay là để có dịp triển khai những công nghệ thời thượng mà là làm mới lại cách vận hành để tạo ra nhiều giá trị thiết thực hơn. “Chuyển đổi số là việc tái cấu trúc một tổ chức, với mục tiêu tạo ra giá trị bằng cách liên tục triển khai công nghệ ở quy mô lớn”.[3] Áp dụng công nghệ chỉ là một phương tiện cho quá trình chuyển đổi này.

II. “Chuyển đổi số” toàn diện

Khi bàn đến chiến lược số thì nên lưu ý đến mục tiêu hướng đến “chuyển đổi số” toàn diện. “Chuyển đổi số” được xem là toàn diện khi nó chuyển đổi bên trong và bên ngoài của tổ chức.

Chuyển đổi bên trong (thường xảy ra với nhiều nhà quản trị truyền thống) là triển khai một vài phần mềm quản trị hoạt động nội bộ tổ chức như quản trị nhân viên, quy trình, số hóa các tài liệu.

Chuyển đổi bên ngoài (là cách tiếp cận của các nhà quản trị hiện đại) thì bao gồm mối quan tâm quản trị luôn cả các mối tương tác bên ngoài của tổ chức như: nhà cung cấp, khách hàng, nhà nước, cộng đồng…

Trong sinh hoạt Giáo hội:

– Hoạt động quản trị các mối quan hệ nội bộ có thể kể đến là: quản trị nhân sự cho giáo phận, dòng tu; quản trị hoạt động giáo xứ, quản trị các lớp học, hay số hóa các dữ liệu giáo dân, tài liệu, sách vở; quy trình xác thực các bí tích của giáo dân.

– Hoạt động quản trị các mối quan hệ bên ngoài là cách mà giáo phận/giáo xứ tương tác với giáo dân; trường giáo lý tương tác với thiếu nhi và phụ huynh; Giáo hội tương tác với lương dân và các thành phần xã hội.

Nhìn lại trong sinh hoạt Giáo hội Công giáo tại Việt Nam, chúng ta thấy rõ sự thiếu đồng bộ và chiến lược từ việc quản trị nội bộ các cộng đoàn đến quản trị các mối tương tác bên ngoài.

Trong xu hướng xã hội ngày nay, việc quản trị các mối tương tác có vị trí quan trọng đặc biệt về chiến lược. Các thế hệ gen Y, Z, Alpha, Beta sắp tới đây sẽ tham gia tích cực vào truyền thông và chủ động tương tác trên thế giới số hơn các thế hệ trước. Thế hệ mới này dành nhiều thời gian online hơn các thế hệ trước. Tất cả các việc học hành, trao đổi-tương tác, các giao dịch mua bán, thanh toán, các thủ tục hành chính… đều được chuyển dịch dần lên không gian kỹ thuật số.

Nếu chúng ta thiếu một chiến lược “chuyển đổi số” toàn diện phù hợp với thời đại, chúng ta sẽ phải đối mặt với sự quay lưng của thế hệ trẻ. Đây là nút thắt cản trở hoạt động Phúc âm hóa trong thời đại ngày nay. Viễn cảnh này không khó hình dung vì sự quay lưng với Giáo hội đã xảy ra ở các quốc gia phương Tây trong vài thập kỷ qua, khi xã hội phát triển và thay đổi quá nhanh mà Giáo hội chưa kịp có những hướng tiếp cận tương xứng.

III. Các cấp độ “chuyển đổi số”

Để xây dựng một chiến lược “chuyển đổi số”, lộ trình chuyển đổi của một tổ chức thông thường sẽ được sắp xếp theo 5 cấp độ là:

– số hóa,

– số hóa quy trình,

– tích hợp và khai thác dữ liệu,

– đổi mới mô hình kinh doanh,

– tổ chức số thông minh.

1. Số hóa

Số hóa là hoạt động cơ bản, tiên khởi, trong quá trình “chuyển đổi số”. Nhiều người vẫn nhầm lẫn “chuyển đổi số” chính là hoạt động số hóa. Thực ra, số hóa (digitalization) là quá trình chuyển đổi các thông-tin-trên-giấy hoặc các quy-trình thành các tư liệu mang dạng kỹ thuật số.

Hoạt động “số hóa” ở Giáo hội Việt Nam đã có nhiều thành tựu đáng kể như hệ thống sách vở, thư viện, các trang web giáo phận, dòng tu… nhưng vẫn còn nhiều mảng cần được triển khai “số hóa”, ví dụ “số hóa” các hoạt động mục vụ và quản trị giáo phận, giáo xứ; “số hóa” các hồ sơ giáo dân, tu sĩ, linh mục, nhân sự…

2. Số hóa các quy trình

Số hóa các quy trình là hoạt động tự động hóa và tối ưu hóa quy trình làm việc. Đây là hoạt động mà Giáo hội Việt Nam hầu như chưa khai phá nhiều.

Các quy trình cần chuyển đổi có thể là nội bộ lẫn bên ngoài. Các quy trình tương tác với bên ngoài có thể được nghĩ đến như là: quy trình xin các giấy chứng nhận bí tích, các tương tác giữa giáo xứ với học sinh và phụ huynh ở trường giáo lý…

3. Tích hợp và khai thác dữ liệu

Tích hợp và khai thác dữ liệu là hoạt động kết nối dữ liệu và ra quyết định dựa trên dữ liệu. Đây là hoạt động thực sự cần đầu tư và có chiến lược “công nghệ số” bài bản.

Khi chúng ta xây dựng các phần mềm quản trị riêng lẻ mà thiếu một “chiến lược kỹ thuật số” thì hệ quả là các ứng dụng không thể kết nối với nhau và rất khó để khai thác dữ liệu. Để làm tốt ở cấp độ này, chúng ta cần phải có chuyên gia với vai trò như một kiến trúc sư trưởng để hỗ trợ cho việc “chuyển đổi số” của cộng đoàn.

Nếu chúng ta có một vị trí chiến lược gia cố vấn cho Hội đồng Giám mục thì sẽ tiết kiệm cho Giáo hội rất nhiều về chi phí, thời gian và sinh nhiều ích lợi hơn so với việc chuyển đổi độc lập ở các giáo phận hay giáo xứ.

4. Đổi mới mô hình

Đổi mới mô hình là chuyển đổi từ mô hình truyền thống sang mô hình kỹ thuật số.

5. Tổ chức số thông minh

Tổ chức số thông minh là ứng dụng AI, IoT, Blockchain, Web3… để vận hành tự động.

IV. Các yếu tố chính giúp “chuyển đổi số” thành công

Dẫu rằng các quốc gia, tổ chức, doanh nghiệp đều nhận biết tầm quan trọng và đầu tư rất nhiều cho hoạt động “chuyển đổi số” nhưng tỉ lệ thành công không cao. Theo báo cáo thống kế của công ty tư vấn McKinsey năm 2021 cho biết, tỉ lệ “chuyển đổi số” thất bại đến 70%.

McKinsey cũng đề xuất 5 yếu tố[4] có thể cải thiện cơ hội “chuyển đổi số” thành công là:

– Có nhà lãnh đạo hiểu biết về kỹ thuật số

– Xây dựng năng lực cho lực lượng nhân sự trong tương lai

– Trao quyền cho nhân viên để làm theo cách mới

– Nâng cấp công cụ số hằng ngày

– Giao tiếp thường xuyên thông qua phương pháp truyền thông và kỹ thuật số

Nhưng trước hết, các yếu tố giúp “chuyển đổi số” thành công là: có sự dấn thân của cấp lãnh đạo, có chiến lược rõ ràng, tập trung vào con người, chọn công nghệ phù hợp, khai thác dữ liệu hiệu quả và linh hoạt trong triển khai.

Các lý do thất bại thường thấy là do tổ chức thiếu tầm nhìn về chuyển đổi, văn hóa tổ chức không thay đổi, chọn sai công nghệ, không khai thác dữ liệu, không đo lường hiệu quả và thiếu nguồn lực.

V. Kết

“Nghe tiếng ấy, có nhiều người kéo đến. Họ kinh ngạc vì ai nấy đều nghe các ông nói tiếng bản xứ của mình. Họ sửng sốt, thán phục và nói: “Những người đang nói đó không phải là người Ga-li-lê cả ư? Thế sao mỗi người chúng ta lại nghe họ nói tiếng mẹ đẻ của chúng ta?” (Cv 2,6-8).

Những câu Lời Chúa trong sách Công vụ Tông đồ trên đây mô tả lại: Khi Chúa Thánh Thần hiện xuống trên các tông đồ, dân chúng đến từ các nước khác nhau đang hiện diện ở đó đều nghe các tông đồ nói bằng tiếng mẹ đẻ của họ (bằng “ngôn ngữ tương ứng” với người nghe).

Ngày nay, với sự hỗ trợ của công nghệ, việc con người có thể hiểu được các ngôn ngữ khác (“ngôn ngữ tương ứng” với người nghe) không còn là điều lạ lùng nữa. Công nghệ đã giúp xóa bỏ rào cản về không gian và ngôn ngữ, nhưng đồng thời cũng tạo ra những ngăn cách mới về giao tiếp. Các thế hệ Y, Z, Alpha ngày nay dịch chuyển dần đến các cộng đồng giao tiếp mới trên các nền tảng số.

Vậy nên, những nhà truyền giáo ngày nay lại một lần nữa cần khiêm tốn học hỏi và xin ơn Chúa Thánh Thần được nói thứ “ngôn ngữ tương ứng” để công dân số ngày nay có thể hiểu được. “Ngôn ngữ tương ứng” đó không chỉ là ngôn ngữ của lứa tuổi, ngôn ngữ truyền thông trên các nền tảng kỹ thuật số (digital platform), mà còn là hoạt động “chuyển đổi số” các sinh hoạt mục vụ và phúc âm hóa, cho phù hợp với thời đại kỹ thuật số.

Tất nhiên, hoạt động “chuyển đổi số” cũng chỉ là phương tiện. Chiến lược “chuyển đổi số” chỉ thành công khi có thể giúp cho mọi Kitô hữu được sống hân hoan trong bầu không khí tràn đầy Thánh Thần.

Giuse Lê Hoàng Nhi
04/01/2026
Trích Bản tin Hiệp thông/ HĐGMVN số 148 (tháng 7 & 8 năm 2025)

 -----------------------------

[1] David L. Rogers, The Digital transformation Playbook

[2] David L. Rogers, The Digital Transformation Roadmap

[3] Công ty tư vấn quản trị McKinsey.

[4] Báo cáo Mở khóa thành công chuyển đổi số của McKinsey, 2018