Có một nghịch lý trong đời sống con người: càng được trao chức vụ cao, người ta càng dễ quên rằng mình cũng chỉ là người được ủy thác một trách nhiệm.
Chức vụ vốn là phương tiện để phục vụ, nhưng đôi khi lại trở thành phương tiện để khẳng định bản thân. Quyền bính vốn được trao để xây dựng cộng đoàn, nhưng có lúc lại bị sử dụng để củng cố vị thế cá nhân. Khi ấy, điều đáng lẽ phải là một sứ mạng lại biến thành đặc quyền; điều đáng lẽ phải là sự phục vụ lại trở thành công cụ thống trị.
Tin Mừng Luca 12,42-48 kể dụ ngôn người quản gia trung tín và khôn ngoan. Người quản gia được chủ đặt lên để phân phát phần lương thực đúng giờ cho các gia nhân. Anh không được trao chức vụ để trở thành ông chủ của những người khác, nhưng để chăm sóc họ. Giá trị của anh không nằm ở quyền hạn được nắm giữ, mà ở cách anh thực thi trách nhiệm đã được giao. Khi chủ trở về, điều chủ quan tâm không phải là người quản gia đã có được vị thế nào, nhưng là anh đã trung tín ra sao.
Được trao quyền không có nghĩa là trở thành chủ nhân của quyền lực. Được trao chức vụ không có nghĩa là sở hữu những người mình phục vụ. Chức vụ là một sự ủy thác; quyền bính là một trách nhiệm. Người được trao quyền không phải là người đứng trên mọi người, nhưng là người phải chịu trách nhiệm nhiều hơn đối với mọi người.
Chính Chúa Giêsu đã đảo ngược quan niệm thông thường về quyền lực khi Người nói với các môn đệ: “Ai muốn làm lớn giữa anh em thì phải làm người phục vụ anh em” (Mt 20,26). Trong Tin Mừng, sự lớn lao không được đo bằng số người phải cúi đầu trước mình, nhưng bằng khả năng cúi xuống để phục vụ người khác. Chúa Giêsu không phủ nhận sự cần thiết của chức vụ hay quyền bính; Người thanh luyện cách con người hiểu và thực thi chúng. Quyền bính đích thực không loại bỏ trách nhiệm, nhưng làm cho trách nhiệm trở nên sâu sắc hơn.
Trong Giáo Hội cũng như ngoài xã hội, chức vụ luôn đi kèm với sự tín nhiệm. Người ta được trao trách nhiệm không chỉ vì khả năng điều hành, nhưng còn vì được kỳ vọng sẽ sử dụng khả năng ấy để phục vụ lợi ích chung. Bởi thế, chức vụ không thể trở thành tấm bình phong che chắn cho những sai lầm, cũng không thể là lý do để đòi hỏi người khác phục tùng vô điều kiện. Một người lãnh đạo đích thực phải biết lắng nghe, đón nhận sự thật, tôn trọng phẩm giá của người khác và can đảm nhận trách nhiệm khi mình sai.
Đáng tiếc, đôi khi người ta rất nghiêm khắc với những thiếu sót của người dưới quyền, nhưng lại dễ dàng tìm lý do để biện minh cho những sai lầm của chính mình. Người ta đòi hỏi sự vâng phục nhưng không muốn lắng nghe; đòi hỏi lòng trung thành nhưng không biết sống trung thành với sứ mạng; muốn người khác khiêm tốn nhưng lại không chấp nhận bị góp ý. Khi quyền bính không còn đặt mình dưới sự thật và công ích, nó dễ biến thành quyền lực áp đặt. Khi chức vụ không còn gắn với tinh thần phục vụ, nó dễ trở thành chiếc ghế mà người ta tìm mọi cách để giữ lấy.
Lời Chúa nhắc nhở: “Ai đã được cho nhiều thì sẽ bị đòi nhiều” (Lc 12,48). Người được trao chức vụ càng cao, trách nhiệm càng lớn. Người có nhiều ảnh hưởng càng phải cẩn trọng trong lời nói và hành động. Người được cộng đoàn tín nhiệm càng phải ý thức rằng mình đang mang trên vai niềm tin của người khác. Không ai có thể lấy chức vụ làm thước đo cho sự thánh thiện, cũng không ai có thể lấy quyền bính làm bằng chứng cho chân lý. Chức vụ có thể trao cho một người quyền quyết định, nhưng chỉ sự trung tín, công chính và lòng bác ái mới làm cho việc thực thi quyền bính trở nên chính đáng.
Đặc biệt, người phục vụ trong Giáo Hội cần nhớ rằng cộng đoàn không phải là tài sản riêng của mình, và sứ mạng cũng không phải là sự nghiệp để xây dựng danh tiếng cá nhân. Người mục tử được trao đoàn chiên để chăm sóc, chứ không phải để chiếm hữu. Người được giao trách nhiệm hướng dẫn đức tin phải giúp người khác đến gần Đức Kitô, chứ không khiến họ chỉ lệ thuộc vào bản thân mình. Càng được trao quyền, người ấy càng phải biết quên mình; càng có vị trí, càng phải sẵn sàng chịu trách nhiệm; càng được kính trọng, càng phải sống khiêm tốn.
Ủy thác cũng có nghĩa là một ngày kia phải trả lại. Chức vụ không tồn tại mãi mãi, quyền bính không thuộc về con người cách tuyệt đối, và không ai có thể giữ mãi vị trí mình đang đảm nhận. Chiếc ghế có thể được trao cho người khác, danh xưng có thể không còn được nhắc đến, những thành tựu có thể dần chìm vào quên lãng. Nhưng cách một người đã sử dụng quyền bính để đối xử với con người sẽ để lại dấu ấn lâu dài.
Trước mặt Thiên Chúa, câu hỏi không phải là chúng ta đã ngồi ở vị trí nào, nhưng là đã làm gì cho những người được trao phó; không phải là có bao nhiêu người phải vâng phục mình, nhưng là có bao nhiêu người được nâng đỡ để trưởng thành trong tự do, sự thật và tình yêu.
Chức vụ là điều được ủy thác, quyền bính là trách nhiệm phải thực thi, và phục vụ là cách sống trung thành với sự ủy thác ấy. Người lãnh đạo đích thực không tìm cách làm cho người khác thấy mình có quyền, nhưng giúp họ nhận ra rằng quyền bính có thể trở thành một sức mạnh phục vụ sự sống, phẩm giá và ích chung.
L.m Giuse Hoàng Kim Toan
