Hội Thảo Trực Tuyến của FABC

HỘI THẢO TRỰC TUYẾN CỦA FABC: GIA ĐÌNH LÀ ĐIỂM KHỞI ĐẦU CỦA HOÁN CẢI SINH THÁI TẠI CHÂU Á

Ngày 16 tháng 7 năm 2026, Văn phòng Phát triển Con người – Ban Biến đổi Khí hậu (OHD/CCD) và Văn phòng Giáo dân và Gia đình (OLF) của Liên Hội đồng Giám mục Á châu (FABC) đã đồng tổ chức hội thảo trực tuyến với chủ đề "Sinh thái toàn diện trong đời sống gia đình – Một hướng đi cho tương lai" (Integral Ecology in the Life of the Family – A Way Forward). Hội thảo nhằm phổ biến ở cấp châu lục văn kiện được Tòa thánh công bố ngày 27 tháng 4 năm 2026, mang tựa đề Sinh thái toàn diện trong đời sống gia đình, do Bộ Phục vụ Phát triển Con người Toàn diện và Bộ Giáo dân, Gia đình và Sự sống cùng biên soạn.

Đây là sáng kiến đáp lại lời kêu gọi của Đức Giáo hoàng Phanxicô và Đức Giáo hoàng Lêô XIV về việc lắng nghe tiếng kêu của người nghèo và tiếng kêu của trái đất. Hội thảo quy tụ các giám mục, các nhà thần học và những người làm công tác mục vụ đến từ nhiều quốc gia châu Á, với hơn 80 tham dự viên.

Khai mạc trong tâm tình cầu nguyện

Mở đầu hội thảo, Cha Joseph Philip Gonsalves, Tổng Thư ký Điều hành Văn phòng Phát triển Con người – Ban Biến đổi Khí hậu của FABC, chào đón các tham dự viên và giới thiệu sự cộng tác giữa hai văn phòng. Nữ tu Momoko Nishimura, SEMD, Tổng Thư ký Điều hành Văn phòng Giáo dân và Gia đình, hướng dẫn phần cầu nguyện khai mạc, trong đó các tham dự viên lắng nghe bài đọc trích Thư Thánh Phaolô gửi tín hữu Rôma về hình ảnh muôn loài thụ tạo đang "quằn quại như sắp sinh nở" trong niềm mong đợi được giải thoát.

Trong lời nguyện khai mạc, Đức cha Emmanuel Kanon Rozario, Giám mục Giáo phận Barishal (Bangladesh, Ấn Độ), Chủ tịch Văn phòng Giáo dân và Gia đình của FABC, tạ ơn Thiên Chúa vì công trình tạo dựng và vì gia đình như một nơi của sự sống và trách nhiệm. Ngài cầu xin để các tham dự viên có thể "nhìn thấy sự liên kết giữa công trình tạo dựng, tức thực tại môi trường, và thực tại gia đình", đồng thời được trao sức mạnh "để chăm sóc công trình tạo dựng" qua việc canh tân sứ mạng của gia đình.

Giới thiệu bối cảnh của văn kiện, Đức cha Rozario cho biết hai Bộ của Tòa thánh đã cùng công bố văn kiện này nhằm đáp lại "xác tín ngày càng sâu sắc của Giáo hội rằng việc chăm sóc công trình tạo dựng, phẩm giá con người và ơn gọi của các gia đình là những thực tại thiết yếu, không thể tách rời và luôn gắn kết với nhau." Văn kiện đặt nền tảng trên Thông điệp Laudato si' và Tông huấn Amoris Laetitia của Đức Giáo hoàng Phanxicô, triển khai suy tư quanh các chủ đề: lắng nghe tiếng kêu của người nghèo; lắng nghe tiếng kêu của công trình tạo dựng; lối sống sinh thái; linh đạo sinh thái; giáo dục toàn diện; và vai trò của gia đình trong cộng đồng. Ngài nói: "Gia đình là nơi thực tại sinh thái này được cảm nghiệm, được sống và được thực hành", đồng thời mô tả gia đình như một "trường học" để cổ võ, bảo vệ và sinh thành sự sống cũng như phẩm giá con người.

"Trước khi làm tổn thương thụ tạo, con người đã làm tổn thương sự hiệp thông"

Bài thuyết trình chính do Đức cha Stephen Fernandes, Tiến sĩ Thần học Luân lý, Giám mục Phụ tá Tổng Giáo phận Bombay (Ấn Độ), trình bày, dưới sự điều phối của Cha Gonsalves và Đức cha Allwyn D'Silva, Chủ tịch Ban Biến đổi Khí hậu của FABC.

Mô tả chủ đề "sinh thái toàn diện trong đời sống gia đình" là "một chủ đề cấp thiết, tốt đẹp và tràn đầy hy vọng", Đức cha Fernandes mời gọi Giáo hội tại châu Á "hướng đến một cái nhìn sâu sắc hơn về công trình tạo dựng, sự hiệp thông và đời sống gia đình." Theo ngài, sinh thái toàn diện không chỉ liên quan đến rừng, sông ngòi hay đa dạng sinh học, nhưng "trước hết là vấn đề về con người, về gia đình và sự hiệp thông với Thiên Chúa, với tha nhân và với thiên nhiên." Ngài nhận định rằng trước khi nhân loại làm tổn thương công trình tạo dựng, thì "trước hết nhân loại đã làm tổn thương sự hiệp thông với Thiên Chúa, với nhau và ngay trong chính mình."

Trong phần tổng hợp thần học, Đức cha Fernandes phác họa hành trình của gia đình Kitô hữu trong tương quan với công trình tạo dựng: khởi đi từ vườn Êđen, qua Thánh gia Nazareth, tiệc cưới Cana, Bí tích Thánh Thể, và hướng về Nhà của Chúa Cha. "Mỗi bàn ăn gia đình là nơi con người học biết lòng biết ơn," ngài nói, thể hiện sự xác tín xuyên suốt của hội thảo rằng việc chăm sóc đích thực đối với công trình tạo dựng phải bắt đầu từ Giáo hội tại gia trước khi được thể hiện trong giáo xứ, giáo phận hay ngoài xã hội.

Đức cha Fernandes cũng trình bày những thách đố sinh thái cụ thể đang tác động đến các gia đình trên khắp châu Á: từ các đợt nắng nóng và tình trạng căng thẳng về nguồn nước tại Nam Á, đến lũ lụt và mực nước biển dâng ở Bangladesh và Pakistan, sự thay đổi lượng mưa tại Sri Lanka và lưu vực sông Mekong, cũng như bão nhiệt đới, nạn phá rừng và ô nhiễm không khí tại nhiều nơi ở Đông Nam Á và Đông Á, hay tình trạng xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long đang đe dọa một trong những vùng nông nghiệp có năng suất cao nhất châu Á, đặt an ninh lương thực trước nhiều nguy cơ. Ngài nói: "Tiếng kêu của trái đất đã trở thành tiếng kêu của người dân chúng ta trên khắp châu Á," nhắc đến tình trạng di cư do biến đổi khí hậu, mất sinh kế và sự tàn phá của nhà cửa cũng như các trường học.

Trọng tâm của bài thuyết trình là bốn mối tương quan nền tảng: với Thiên Chúa, với tha nhân, với thiên nhiên và với chính mình. Theo Đức cha Fernandes, sự hài hòa giữa cả bốn mối tương quan này là dấu chỉ cụ thể cho thấy một gia đình đang trưởng thành trong một nền sinh thái toàn diện. Trong bối cảnh ấy, ngài đề nghị xem gia đình như một mô hình của tính bền vững, tình liên đới và sự trưởng thành thiêng liêng: sống sinh thái toàn diện trong gia đình có nghĩa là "quan tâm đến tiếng kêu của trái đất và tiếng kêu của người nghèo qua những thói quen hằng ngày, những chọn lựa có trách nhiệm về mặt đạo đức và việc giáo dục", bao gồm giảm thiểu rác thải và mức tiêu thụ năng lượng, tiết chế tiêu dùng, và giáo dục con cái "biết tôn trọng công trình tạo dựng và quan tâm đến tha nhân."

Bên cạnh Laudato si' và Amoris laetitia, ngài trích dẫn những phát biểu gần đây của Đức Giáo hoàng Lêô XIV kêu gọi một nền giáo dục sinh thái không chỉ quan tâm đến sự suy giảm đa dạng sinh học, mà còn chú ý đến tình trạng bất bình đẳng toàn cầu, quyền tiếp cận nước sạch và năng lượng, cũng như sự tôn trọng sự sống con người từ lúc thụ thai cho đến khi qua đời tự nhiên. Ngài cũng làm nổi bật những giá trị văn hóa đặc trưng của châu Á, đó là lòng hiếu kính, tinh thần hiếu khách, đời sống cộng đồng và sự gần gũi với thiên nhiên, như một mảnh đất màu mỡ cho một nền sinh thái toàn diện mang đậm bản sắc Á châu. "Châu Á từ lâu đã hiểu rằng sự sống luôn gắn kết với nhau. Đức tin Kitô giáo giúp chúng ta khám phá lý do sâu xa nhất của điều đó," ngài nói.

Thánh gia Nazareth, "gia đình đầu tiên sống nền sinh thái toàn diện"

Đáp từ bài thuyết trình, Nữ tu Momoko Nishimura, SEMD, cũng là một đại biểu tham dự Thượng Hội đồng về Hiệp hành, chia sẻ một suy tư mang đậm tính mục vụ. Mô tả Thánh gia Nazareth là "gia đình đầu tiên sống nền sinh thái toàn diện", nữ tu nhìn nhận rằng nhiều cộng đồng tại châu Á đang cảm thấy quá sức trước các thảm họa khí hậu ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, nữ tu khích lệ mọi người bắt đầu bằng những bước đi nhỏ theo tinh thần hiệp hành, biết lắng nghe nhau trong gia đình và cộng đoàn trước khi cùng nhau phân định và hành động.

"Dù điều ấy có vẻ rất nhỏ bé, nhưng đó là tất cả những gì chúng ta có thể làm, và Chúa Giêsu luôn trân trọng những gì nhỏ bé chúng ta dâng lên," Nữ tu Nishimura nói, nhắc lại hình ảnh đồng tiền của bà góa trong Tin mừng như biểu tượng cho những dấn thân sinh thái khiêm tốn nhưng trọn vẹn.

Cộng tác liên tôn và những đề xuất từ thảo luận

Trong phần thảo luận mở, Đức cha Ivan Pereira, Giám mục Giáo phận Jammu–Srinagar (Ấn Độ), nêu lên thách đố của việc cộng tác liên tôn, đặt câu hỏi làm thế nào các gia đình Công giáo có thể cùng với tín đồ các tôn giáo khác chăm sóc ngôi nhà chung. Đáp lại, Đức cha Fernandes cho rằng có nhiều điểm tương đồng trong linh đạo của Ấn giáo, đặc biệt là lòng tôn kính Mẹ Đất, có thể trở thành điểm khởi đầu tự nhiên cho những sáng kiến chung như trồng cây, đi bộ để tìm hiểu thiên nhiên, hội thảo về môi trường và các sinh hoạt văn hóa về môi trường dành cho mọi cộng đồng tôn giáo.

Các tham dự viên cũng đặt câu hỏi về những chỉ dấu để đánh giá sự tiến triển của sinh thái toàn diện và cách đồng hành với giới trẻ. Đức cha Fernandes đề nghị lấy bốn mối tương quan nền tảng làm khuôn khổ phân định, đồng thời khuyến khích sử dụng một cách sáng tạo các phương tiện truyền thông kỹ thuật số và đưa ra những ví dụ cụ thể về việc giáo dục.

Bảy hướng đi thực tiễn

Kết thúc hội thảo, Đức cha Allwyn D'Silva tổng kết bảy hướng đi thực tiễn do Đức cha Fernandes đề xuất:

1. Thành lập Mạng lưới Á châu về sinh thái toàn diện và đời sống gia đình;

2. Biên soạn Cẩm nang Mục vụ Á châu về sinh thái toàn diện dành cho các gia đình;

3. Bổ nhiệm tại mỗi giáo phận một điều phối viên về sinh thái toàn diện và đời sống gia đình;

4. Lồng ghép nội dung sinh thái toàn diện vào chương trình chuẩn bị hôn nhân, giáo lý Chúa nhật, chương trình đào tạo chủng sinh và thường huấn linh mục;

5. Tổ chức hằng năm Tuần lễ Gia đình vì Ngôi nhà Chung tại các giáo xứ và trường học;

6. Tăng cường cộng tác liên tôn và đại kết;

7. Thực hiện việc lượng giá mục vụ hằng năm về những thành quả bảo vệ môi trường ở cấp giáo phận.

Đức cha D'Silva cho biết ngài cùng với Đức cha Emmanuel Rozario và Cha Gonsalves, dự định sẽ gặp nhau tại Indonesia để bắt đầu soạn thảo tập cẩm nang thực hành về sinh thái toàn diện dành cho các gia đình. Sáng kiến này xuất phát từ đề nghị của Tiến sĩ Benedict Alo D'Rozario, Chủ tịch Caritas Á châu, trong phần thảo luận. "Gia đình chính là một giải pháp cho cuộc khủng hoảng môi trường," Đức cha D'Silva nhấn mạnh trong lời kết, lặp lại niềm tin cốt lõi của hội thảo. "Hoán cải sinh thái bắt đầu từ chính gia đình."

Ban tổ chức tái khẳng định cam kết phổ biến rộng rãi hơn văn kiện của Tòa thánh, hiện được đăng tải miễn phí bằng 5 ngôn ngữ trên trang mạng chính thức của hai Bộ, và tiếp tục đào tạo các gia đình trở thành những chủ thể tích cực trong việc chăm sóc công trình tạo dựng. Những ai muốn nhận tài liệu của hội thảo có thể liên hệ Ban Thư ký FABC OHD/CCD.

Hội thảo trực tuyến tiếp theo của Văn phòng Phát triển Con người (FABC) dự kiến diễn ra vào ngày 3 tháng 8 năm 2026, cùng khung giờ, với chủ đề Ngày Thế giới Di dân và Người tị nạn, đặc biệt chú trọng đến trẻ em.

Bài viết & hình ảnh: Tâm Bùi